28 kwietnia 2011 roku o godzinie 17.00 w MCK w Krakowie odbędzie się wykład Michała Mencfela Zbiór wszystkich dziwów i cudownych płodów natury. Monstra w nowożytnych gabinetach osobliwości. Wykład towarzyszy wystawie My i oni. Zawiła historia odmienności.
Popularyzacja druku oraz rozwój technik graficznych, wypracowanie nowego, niescholastycznego spojrzenia na naturę i kształtowanie się empirycznego modelu nauki, niebywały awans filozofii platońskiej kosztem tradycji arystotelejskiej, napływ wielkiej liczby niezwykłych, nieznanych dotąd gatunków roślin i zwierząt w skutek odkryć geograficznych i próby wypracowania języka adekwatnego do ich opisu, spektakularna kariera naturalnych niezwykłości jako przedmiotu namysłu uczonych i filozofów – to tylko niektóre procesy o wielkim znaczeniu, jakie dokonały się w niezwykłym wieku XVI.
Godne uwagi jest jeszcze jedno zjawisko charakterystyczne dla tego stulecia, zresztą ściśle związane z wymienionymi – wypracowanie szczególnej formuły zbierackiej, specyficznego modelu kolekcji, mianowicie powstanie gabinetów osobliwości naturalnych i artystycznych. W drugiej połowie wieku XVI, przez cały wiek XVII i jeszcze nawet w pierwszych dekadach następnego stulecia w ogarniętej kolekcjonerską gorączką Europie powstawały niezliczone zbiory tego typu. Służyły one budowaniu prestiżu ich twórców, rozrywce i zaspokajaniu ciekawości, ale stały się także narzędziem rzetelnych i pogłębionych badań naukowych.
Przez cały ten czas kolekcje pełniły jednak jeszcze jedną istotną funkcję – były instrumentami naukowego i kulturowego opracowywania monstrualności i niezwykłości. Gromadząc miejscowe i egzotyczne osobliwości, czy to pochodzenia naturalnego, czy artystycznego, gabinety zbieraczy były przestrzeniami analizy i dyskusji nad tym, co odbiegało od normy, co z trudem wpisywało się w proponowane taksonomiczne siatki, nie respektowało przyjętych granic, kwestionowało ustalony porządek, poddawało w wątpliwość uznawane prawa.
Wykład będzie poświęcony tym właśnie próbom uporania się z niezwykłościami, jakie podejmowali nowożytni kolekcjonerzy i uczeni. Będzie okazją do przyjrzenia się głównym strategiom radzenia sobie z odmiennością, dążeniom do opanowania jej i okiełznania, a także próbą odpowiedzi na pytanie o to, jak to się stało, że na półtora wieku osobliwość stała się kluczową kategorią opisu rzeczywistości i ulubionym przedmiotem kolekcjonerskim.
Dr Michał Mencfel jest adiunktem w Zakładzie Historii Sztuki Nowożytnej na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, autorem książki pt. Skarbce natury i sztuki. Prywatne gabinety osobliwości, kolekcje sztuki i naturaliów na Śląsku w wiekach XVII i XVIII.
Międzynarodowe Centrum Kultury
Kraków
