We wrześniu 2011 roku nakładem Wydawnictwa Czarne ukaże się najnowsza książka Nadine Fresco Fotografie. Punktem wyjścia wybitnego eseju Fotografie jest osiem zdjęć ukazujących egzekucję kilku żydowskich kobiet na plaży w Libawie.
Zdjęcia przedstawiające losy Żydów od pierwszych prześladowań, przez kryształową noc i ustawy norymberskie, pierwsze deportacje z Niemiec (do Francji, o czym się mało wie) po ostateczne rozwiązanie były publikowane przez hitlerowców w celach propagandowych, ale też robione – wbrew zakazom – przez żołnierzy i cywilów będących świadkami lub czynnymi uczestnikami wydarzeń.
Jakby zaraziwszy się, właściwym sztuce fotograficznej chłodem, obiektywizmem i beznamiętnością, Nadine Fresco opisuje wszystko suchym, sprawozdawczym tonem, osiągając w ten sposób efekt o nieprawdopodobnej sile. Równie wstrząsające wrażenie robią obficie cytowane dokumenty władz niemieckich (na przykład instrukcja uzasadniająca wspomniany zakaz fotografowania tym, że te zdjęcia mogą razić poczucie honoru i humanitaryzmu niemieckiego żołnierza) i francuskich (te drugie również ze względu na swą charakterystyczną dla francuskiej biurokracji logikę wywodu i elegancką stylistykę).
Po każdej serii wystrzeliwanej z drugiego brzegu zbiorowej mogiły jeden Niemiec – hierarchia obowiązuje – z Sicherheitsdienst zbliżał się, by przy użyciu służbowej broni oddać Gandenschuss (strzał łaski), bo tak się to nazywa, i dobić ofiary, których nie zdołały zabić pociski. Dół się wypełniał. Niektóre ciała zostawały jednak, nie osuwały się w dół rowu, być może dlatego że były młodsze, a w związku z tym lżejsze i piach je przytrzymał.
W takich wypadkach jeden z mężczyzn miał do wypełnienia specjalną funkcję. Czy ten mężczyzna z ostatniej z zamieszczonych tu fotografii, ten który idzie z pałką w prawej ręce – prawdopodobnie dlatego że jest praworęczny – i który tą pałką pomoże martwym ciałom dołączyć do leżących już na dnie, czy ten człowiek, który idzie w wojskowym płaszczu, a jego krok wydaje się powolny i spokojny, czy ten człowiek myśli?
Fragment eseju Fotografie
Nadine Fresco jest historyczką, badaczką we francuskim Centre National de la Recherche Scientifique i członkiem redakcji pisma Le Genre humain. Zajmuje się historią Holokaustu i losami Żydów w czasie II wojny światowej. Autorka m.in. książek Fabrication d’un antisémite (1999) i La mort des juifs (2008) oraz licznych artykułów.
Przekład z języka francuskiego Magdalena Kamińska-Maurugeon.
wrzesień 2011 r.
Nadine Fresco Fotografie
Wydawnictwo Czarne
