W dniach od 8 do 14 sierpnia oraz od 22 do 28 sierpnia 2011 r. w Galerii Sztuki Współczesnej Sopockiego Domu Aukcyjnego w Sopocie będzie można oglądać wystawę Jerzy Nowosielski – prace na papierze.
Wystawa prac na papierze Jerzego Nowosielskiego, współorganizowana przez warszawską DESĘ Unicum, to pierwsza okazja do zobaczenia tak dużego zbioru prac tego artysty w Sopockim Domu Aukcyjnym. Ponad 60 obiektów, w tym głównie rysunków, stanowi nieocenione źródło wiedzy na temat poszukiwań własnej drogi twórczej, prowadzonych przez artystę w latach 40. i 50.
Rysunek był dla Nowosielskiego obszarem, w którym mógł sobie pozwolić na więcej niż w malarstwie: (…) rysując, czuję się bardziej pisarzem niż malarzem, ponieważ czuję się zwolniony z pewnych reguł artystycznych, które w malarstwie powszechnie obowiązują – mówił. Ekspozycja jest echem sukcesu, jaki odniosły trzy monograficzne prezentacje prac Jerzego Nowosielskiego w 2010 i 2011 roku w DESIE Unicum.
W przytoczonym okresie, jak wspomniał Jerzy Nowosielski w jednym z wywiadów, przeżywał stan rozdwojenia jaźni artystycznej pomiędzy abstrakcją, którą odkrył dla siebie w 1947 roku, a pewnymi elementami figuracji. Kluczem do połączenia tych dwóch tendencji okazała się ikona, w której na jednej płaszczyźnie spotykają się w równych proporcjach: z jednej strony realizm, z drugiej duch abstrakcji.
Paradoksalnie, do tego rozwiązania doszedł Nowosielski w okresie swojego kilkanaście lat trwającego ateizmu. To odkrycie, którego źródeł upatrywać można w najwcześniejszych fascynacjach ikoną, przeżytych w prawosławnych klasztorach i w muzeum ukraińskim we Lwowie, ukształtowało dojrzały styl malarski artysty. Trzon wystawy stanowią prace na papierze: akwarele, gwasze i rysunki, które artysta tworzył przez całe życie.
Nawiązując do słów, w których Jerzy Nowosielski wyrażał pewną swobodę działania, jaką dawał mu rysunek, warto jednak zauważyć, że przy używaniu tej techniki, sam narzucał sobie rygory, które mogą zaskakiwać. W omawianym okresie posługiwał się tzw. linią ciężką, czy też, jak nazwał ją Jerzy Tchórzewski prostą nowosielską.
Aby wyeliminować nabyte nawyki rysunkowe, uniknąć stylizacji i maniery, przez jakiś czas artysta wykonując rysunki postanowił posługiwać się linijką i to zarówno przy wykonywaniu linii prostych, jak i nieregularnych, owalnych czy okrągłych – obracając linijkę w określonym kierunku. W tak wykonywanym rysunku wszystko podlegało kontroli intelektualnej, a nabyte wcześniej nawyki zostały całkowicie wyeliminowane. Artysta podkreślał, że zaważyło to bardzo istotnie na sposobie jego rysowania w ogóle, a także na całym jego malarstwie.
Dorobek artystyczny Jerzego Nowosielskiego jest niezwykle bogaty. Wśród stworzonych przez niego dzieł znajdują się kompozycje religijne, studia portretowe, sceny figuralne (m.in. słynne pływaczki, gimnastyczki, akty), a także pejzaże, martwe natury i obrazy abstrakcyjne. Charakterystyczne dla tego malarstwa są: syntetyczne ujęcie figur, mocny kontur, hieratyzm postaci, uproszczenie formy i operowanie dużą płaszczyzną. Było to wynikiem głębokiej refleksji artysty nad malarstwem ikonowym. Także sztuka i architektura sakralna stanowiły niezwykle ważny rozdział jego twórczości.
Zrealizował polichromie w cerkwiach w Białymstoku, Jeleniej Górze, Kętrzynie, oraz w kościołach: na warszawskich Jelonkach, w Wesołej, w Krakowie i w Tychach. Jerzy Nowosielski jest autorem kompleksowego projektu cerkwi w Białym Borze, zrealizowanego w latach 1992-1997 wraz z Bogdanem Kotarbą. Stworzone przez niego ikonostasy, drogi krzyżowe, wizerunki Chrystusa i Bogurodzicy należą do najwybitniejszych osiągnięć współczesnej sztuki sakralnej.
Jerzy Nowosielski (7 stycznia 1923 r. Kraków – 21 lutego 2011 r. Kraków). Po wybuchu wojny, w 1940 roku wstąpił najpierw do krakowskiej Kunstgewerbeschule, a dwa lata później zwrócił się do ihumena ławry św. Jana pod Lwowem z prośbą o pozwolenie przyłączenia się do wspólnoty mnichów. W klasztorze malował ikony i studiował swoich wielkich poprzedników. Nie został jednak mnichem, podczas malowania polichromii cerkwi w Bolechowie zachorował i musiał wrócić do Krakowa. Niemal jednocześnie zainteresował się europejską sztuką XX wieku, którą jednak początkowo poznawał tylko z reprodukcji.
Studia w krakowskiej ASP podjął zaraz po wojnie, jednak dyplom uzyskał eksternistycznie dopiero w 1961 roku. Jego drogę artystyczną kształtowały spotkania z twórcami skupionymi wokół Tadeusza Kantora w Grupie Krakowskiej. W 1946 roku wziął udział w zbiorowej wystawie Grupy Młodych Plastyków w krakowskim Pałacu Sztuki, poprzedzonej publikacją manifestu realizmu spotęgowanego autorstwa Kantora i Porębskiego.
Uczestniczył także w Wystawach Sztuki Nowoczesnej (I – Kraków, 1948; II, III – Warszawa, 1957, 1959). Brał udział w konferencji plastyków w Nieborowie, będącej jednym z wydarzeń rozpoczynających okres realizmu socjalistycznego w Polsce, a już w okresie odwilży w historycznej wystawie Dziewięciu (1955) – obok Tadeusza Brzozowskiego, Marii Jaremy, Tadeusza Kantora, Jadwigi Maziarskiej, Kazimierza Mikulskiego, Erny Rosenstein, Jerzego Skarżyńskiego, Jonasza Sterna.
Był pedagogiem. W 1947 roku został asystentem Tadeusza Kantora w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Krakowie, po jego zwolnieniu, przeniósł się do Łodzi, gdzie w latach 1957-1962 wykładał w tamtejszej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych. W 1962 wrócił do Krakowa i rozpoczął pracę na tamtejszej ASP prowadząc pracownię malarstwa. W 1976 uzyskał tytuł profesora. Pracę dydaktyczną kontynuował do 1993 roku.
Jerzy Nowosielski – prace na papierze
8-14 sierpnia 2011 oraz 22-28 sierpnia 2011 r.
Galeria Sztuki Współczesnej Sopockiego Domu Aukcyjnego w Sopocie
ul. Boh. Monte Cassino 43
Sopot
