Dwa obrazy Juliana Fałata (1853–1929) – Naganka na polowaniu w Nieświeżu i Przed polowaniem w Rytwianach – powróciły 4 października 2011 roku do Muzeum Narodowego w Warszawie, skąd 67 lat temu zostały zrabowane.
Malowany techniką akwareli i gwaszu obraz Naganka na polowaniu w Nieświeżu, 66 × 176 cm, pochodzi z 1891 roku. Obraz olejny na płótnie Przed polowaniem w Rytwianach (Na polowaniu), 50 × 151 cm, powstał przed rokiem 1901. Do 1939 roku obrazy były eksponowane w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W czasie II wojny światowej trafiły wraz z całym zbiorem TZSP do Muzeum Narodowego w Warszawie, skąd zostały skradzione przez Niemców w czasie powstania warszawskiego.
Oba obrazy o tematyce myśliwskiej, wielopostaciowe sceny z udziałem ludzi i zwierząt na tle rozciągniętego panoramicznie zimowego pejzażu stanowią kwintesencję sztuki Juliana Fałata. Wykonany subtelną techniką wrażeniową motyw z Nieświeża odznacza się śmiałością efektów malarskich, płynnością plam barwnych. Refleksy na błękitnawym śniegu, światło drgające na gałęziach ujawniają wpływ impresjonizmu. W scenie z Rytwian zwraca uwagę swobodna kompozycja planów, uproszczenie kształtów przy zachowaniu dekoracyjności plam barwnych oraz bogactwo efektów fakturalnych gęstej farby olejnej nakładanej dynamicznymi pociągnięciami pędzla.
Dzieła, które od czasów II wojny światowej uchodziły za zaginione, w 2006 roku pojawiły się na aukcjach w nowojorskich domach aukcyjnych: Doyle i Chrieste’s. Dzięki staraniom MKiDN prowadzonym we współpracy z Konsulatem Generalnym RP w Nowym Jorku i przy współudziale federalnej agencji dochodzeniowej Immigration & Customs Enforcement (ICE) obrazy Juliana Fałata we wrześniu 2011 roku powróciły do kraju. Po raz pierwszy w Polsce zostały zaprezentowane 4 października podczas konferencji prasowej ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego.
Odzyskane obrazy trafiły już do Pracowni Konserwacji Papieru i Starych Druków i Pracowni Konserwacji Malarstwa Sztalugowego MNW, ponieważ stan zachowania dzieł wymaga pilnych zabiegów konserwatorskich. Akwarela Naganka na polowaniu w Nieświeżu jest mocno pofalowana, ma liczne drobne zacieki w dolnej części i zarysowania warstwy malarskiej. Natomiast obraz Przed polowaniem w Rytwianach ma zetlałe płótno, liczne wykruszenia warstwy malarskiej oraz pożółkły werniks, widoczne są też retusze w formie przemalówek. Obraz po konserwacji zostanie oprawiony w oryginalną, zachowaną w muzeum ramę.
Odrestaurowane obrazy Juliana Fałata będą pokazane publiczności najwcześniej w Roku Jubileuszowym Muzeum Narodowego w Warszawie.
