W dniach od 21 października do 19 listopada 2011 r. na Musashino University of Art w Tokio odbywać będzie się wystawa Współczesna Polska Sztuka Książki. Spośród eksponatów kolekcji Polska Książka Artystyczna Przełomu XX/XXI wieku, kurator wystawy Setsuko Shibata wybrała do wystawy 137 prac, 54 artystów. Wystawie towarzyszyć będzie katalog w języku angielskim i japońskim.
Wystawa w Galerii Musashino Univeristy of Art jest pierwszą zagraniczną prezentacją kolekcji Polska Książka Artystyczna Przełomu XX/XXI wieku. W kraju odbyło się dotąd kilkanaście wystaw kolekcji, przeważnie w głównych bibliotekach największych polskich miast.
Wystawy kolekcji cieszyły się wielkim zainteresowaniem publiczności – odkrywały bywalcom bibliotek mało znaną dziedzinę sztuki, którą uprawiają powszechnie znani artyści obok zapomnianych bądź początkujących, reprezentanci zarówno tradycyjnych dziedzin sztuki jak tzw. twórcy multimedialni, artyści polscy za granicą i artyści zagraniczni w Polsce.
W rezultacie okazało się, że kolekcja polskiej książki artystycznej jest interesująca z wielu różnych punktów widzenia: odniesień do współczesnej polskiej sztuki, do sztuki książki w innych krajach, do różnych dziedzin sztuki książki, etc. Problemy te zostały podjęte w serii artykułów, które powstawały równolegle z kolekcją ale nie są jeszcze opublikowane. Projekt zebrania kolekcji i jej teoretycznego opracowania, mimo że nie jest jeszcze w pełni zakończony, można ocenić jako udany.
Pomysł stworzenia kolekcji Polska Książka Artystyczna Przełomu XX/XXI wieku powstał w związku z przemianami ustrojowymi w Polsce na początku lat 90. Po II wojnie światowej, w Polsce nie było prywatnych wydawnictw, drukarń, galerii, kontaktów zagranicznych, etc – wtedy zainteresowanie artystów formą książki było zredukowane do minimum. Na emigracji działało kilka artystycznych oficyn (Gaberboccus Press, Oficyna Poetów i Malarzy, Stamperia Polacca), a w kraju pojedynczy artyści jak Zbigniew Makowski, czy Jerzy Jękot, którzy uprawiali książkę zamiast obrazu czy rzeźby.
Zmiany polityczno-społeczne w Polsce oraz nowe możliwości techniczne dość szybko otworzyły artystów na sztukę książki. Wielu artystów szczególnie młodego pokolenia skorzystało z konkursów i festiwali organizowanych w latach 1994–2006 przez Alicję Słowikowską w imieniu Związku Polskich Artystów Plastyków w Warszawie.
Powstanie polskiej kolekcji książek artystycznych z przełomu XX i XXI wieku okazało się celowe ze względu na wyjątkowość naszego czasu przełomu. Czas ten stał się również przełomowy z punktu widzenia historii kodeksowej formy książki – jej ewolucji w kierunku form elektronicznych. Optymistyczne hasło książka przetrwa jako przedmiot sztuki rodziło pytania – jaka jest teraz książka artystyczna i jaka będzie w przyszłości? – Idea zebrania kolekcji pochodzi też z tej inspiracji. Warto przyjrzeć się obecnym artystycznym deformacjom w odniesieniu do kodeksu – esencji definicji książki przez tysiąclecie.
Kolekcja Polska Książka Artystyczna Przełomu XX/XXI wieku została zebrana w latach 2009–2010 przez Alicję Slowikowską i Jadwigę Tryzno dzięki finansowemu wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Selekcji około 150 dzieł z ponad 500 książek artystycznych dokonało jury znanych polskich krytyków sztuki. Kolekcja z założenia obejmuje dzieła stworzone w latach 1990–2010 w Polsce lub za granicą, przez artystów polskiego pochodzenia.
W znacznym stopniu na kolekcję składają się prace wyróżnione wcześniej w konkursach i festiwalach, polskich i zagranicznych. W kolekcji znajdują się prace artystów kilku pokoleń, różnych kierunków sztuki, zarówno specjalizujących się w sztuce książki jak sięgających do formy książki okazjonalnie.
Użytecznymi w ocenie i opisie zawartości kolekcji są trzy podstawowe kategorie Clive’a Phillpota: book-works, book-objects, just-books ale także warto zauważyć formy between – pomiędzy tymi kategoriami.
Na wystawie w Musashino prezentowane są głównie book-works. W Polsce stosunkowo w niewielkim jeszcze stopniu artyści wydają nakładowe just-books – znacznie bardziej popularne są book-objects i instalacje książkowe. Natomiast obecna wystawa pozwala zobaczyć pracę artysty na różnym etapie rozwoju książki – poczynając od koncentracji na ilustracji w postaci luźnych kart i kończąc na konstatacji, że książka graficzna, artystyczna, autorska – jest notacją – scenariuszem wszystkiego, nawet czasem życia (cytat z artykułu Doroty Folgi Januszewskiej : Książka artystyczna i sztuka dzisiaj w Polsce.
21 października – 19 listopada 2011 r.
Musashino University of Art
Tokio
