Od 3 kwietnia 2012 roku Teatr Żydowski im. Estery Racheli i Idy Kamińskich w Warszawie zaprasza na wydarzenia towarzyszące Obchodom Rocznicy Wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim.
Powstanie w getcie warszawskim wybuchło 19 kwietnia 1943 pod koniec jego likwidacji przez Niemców, gdy w wyludnionym już getcie znajdowało się tylko ok. 50-70 tysięcy ludzi. To wystąpienie żydowskich podziemnych formacji zbrojnych było pierwszym miejskim wystąpieniem powstańczym w okupowanej przez Niemców Europie i nie miało celów militarnych – było zarówno desperackim aktem wyboru godnej śmierci z bronią w ręku, jak i odwetu na prześladowcach.
Powstanie miało miejsce podczas zarządzonej przez Heinricha Himmlera akcji ostatecznej likwidacji getta, polegającej na systematycznym przeszukiwaniu dzielnicy i wyłapywaniu resztek kryjącej się ludności. Gdy na teren getta wkroczyły niemieckie oddziały wojskowe i policyjne oraz wspierające je formacje kolaboranckie, powstańcy otworzyli ogień. W ciągu następnych tygodni siły SS i policji krwawo stłumiły powstanie i wymordowały większość ludności. Cały teren dzielnicy żydowskiej spalono i zrównano z ziemią. Niemcy ogłosili stłumienie powstania 16 maja 1943. Ze względu na swoją symboliczną wymowę, powstanie w getcie warszawskim uważane jest przez naród żydowski za jedno z najważniejszych wydarzeń w jego historii.
3 kwietnia, godz. 19.00 – Mur, reż. Maciej Wojtyszko
Kobiety to lepsi mężczyźni. Prawdziwość tej starej mądrości potwierdza życie Ireny Sendlerowej – matki i opiekunki setek uratowanych dzieci. Dzięki niej ocalały, dostały szansę ratunku w dniach Holokaustu. Irena Sendlerowa współpracowniczka Żegoty wyprowadzała je z warszawskiego getta, zaopatrywała w dokumenty, znajdowała dla nich dom, przynosiła nadzieję, o którą było tak trudno.
Spektakl o bohaterskiej kobiecie składa się z epizodów, pozwalających zrozumieć ogrom podejmowanego ryzyka. Śmiercią grozili jej nie tylko niemieccy okupanci, ale także swojscy szmalcownicy i rodzimi faszyści. Mimo zagrożeń pani Irena codziennie wypełniała swą misję. A później przez wiele lat milczała o własnych zasługach, nie czekała na zaszczyty i nagrody. Dziś wraca, by przypomnieć, że Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat. A ona przecież uratowała wiele światów, wierząc, że będą lepsze niż ten, zachowany w pamięci.
19 kwietnia, godz. 19.00 – Walizka, reż. Dorota Ignatjew
Do napisania Walizki autorkę zainspirowała przeczytana w gazecie historia pewnego Francuza. Któregoś dnia Michel Leleu wyszedł z domu i poszedł do muzeum na wystawę poświęconą Zagładzie. Rozpoznał tam walizkę swego ojca, Pierre’a Levi. Była to walizka wypożyczona ze zbiorów Muzeum w Oświęcimiu, jedna z trzech zachowanych francuskich walizek. Ten niezwykły przypadek opisały gazety.
Podobna historia powstała już wcześniej w głowie autorki, jednakże odważyła się ją spisać dopiero po tym, gdy otrzymała potwierdzenie ze świata zewnętrznego, że coś takiego mogło wydarzyć się naprawdę. Michel Leleu w czasie wojny ukrywał się z matką pod zmienionym nazwiskiem w alpejskim regionie Savoie, a ojciec został aresztowany w 1943 r. i wysłany Oświęcimia, gdzie zginął. Syn przetrwał wojnę i pozostał już przy zmienionym nazwisku. Bohater chciał nie pamiętać, żyć normalnie, zapomnieć. Jednakże odkrycie walizki ojca wywołało wielką zmianę w jego życiu – wrócił do swojego poprzedniego nazwiska i usiłował sprawić, aby walizka została we Francji.
Czytania performatywne w ramach Obchodów Rocznicy Wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim:
10 kwietnia, godz. 19.00 – I życie toczy się dalej, reż. Karolina Kirsz
Czytanie performatywne na podstawie Dziennika z getta warszawskiego Mary Berg
11 marca na pokładzie szwedzkiego statku Gripsholm Miriam Wattenberg przemyca 12 małych notesików, zawierających zapiski z warszawskiego getta. Drobne pismo, tajemnicze skróty, nazwiska ukryte pod inicjałami i Oni– czyli naziści. Pod tym wszystkim skrywa się tragedia śmierci, ale i wielka wola życia. To, co ludzkie, codziennie rozkwita w świecie odartym z człowieczeństwa, gdzie człowiek nie znaczy nic. Pamiętniki malują obraz getta w chwili przesilenia – na moment przed ostateczną likwidacją.
Mary, młoda dziewczyna uczęszcza na lekcje rysunku, przeżywa miłość, marzy i próbuje walczyć z rozpaczą. Widzi śmierć kolejnych przyjaciół rozstrzeliwanych w domach lub wywożonych przez Umschlagplatz do gazu. Sama cudem unika ich losu, stając się kronikarką tych pomordowanych, złożonych w bezimiennych grobach. Zapisuje jak żyli i jak umierali. Chwyta wszelkie przejawy życia w czasie Wielkiej Zagłady.
17 kwietnia, godz. 19.00 – Reszta nie jest milczeniem, reż. Joanna Grabowiecka. Czytanie performatywne na podstawie Pamiętnika Dawida Rubinowicza
Pamiętnik Dawida Rubinowicza. Reszta nie jest milczeniem to książka niezwykła nie tylko ze względu na to, że mozolna praca kilkunastoletniego chłopca o zatrważającej intucicji stała się kolejnym, cennym świadectwem eksterminacji Żydów polskich w czasie II wojny światowej, ale przede wszystkim ze względu na niespotykaną skalę wrażliwości, z jaką młodziutki autor przygląda się światu oraz mądrą czułość wobec najdrobniejszych przejawów piękna życia codziennego w niecodziennej, podłej rzeczywistości.
Spektakle i czytania odbędą się w dniach: 3, 10, 17 i 19 kwietnia o godz. 19.00
Teatr Żydowski im. Estery Racheli i Idy Kamińskich
Plac Grzybowski 12/16
Warszawa
