Od 10 sierpnia w Galerii Pod Plafonem Dolnośląskiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu prezentowana będzie wystawa Exlibris Polski czasu wojny i okupacji 1939-1945 ze zbiorów Mieczysława Bielenia.
Wybuch II wojny światowej, jej tragiczny przebieg, okupacja kraju, zmagania z wrogiem, niepewność życia codziennego i walka o chleb musiały wpływać hamująco na rozwój życia artystycznego i twórczość graficzną. O swobodnej działalności wydawniczej także nie mogło być mowy. Wydawnictwa artystyczne mogły powstawać tylko w konspiracji, w prywatnych domach. Zdawał sobie z tego sprawę Tadeusz Leszner, prawnik z wykształcenia, z upodobania bibliofil, zbieracz książek, a przede wszystkim miłośnik ekslibrisów, ich kolekcjoner i żarliwypropagator. Postanowił więc w ciężkich warunkach wojny przeciwstawić się w jakimś stopniu zaistniałej sytuacji.
Powstało konspiracyjne Koło Miłośników Grafiki i Exlibrisu, które posiadało własny statut. Celem jego działania było przede wszystkim nawiązanie i utrzymanie łączności między kolekcjonerami i artystami oraz pobudzenie i ożywienie aktywności twórczej z uwzględnieniem trudnych warunków materialnych okresu wojny. Statut określał, że członkiem zwyczajnym Koła może być twórca lub właściciel dziesięciu ekslibrisów, albo dziesięciu sztuk grafiki okolicznościowej. Członkiem nadzwyczajnym mógł zostać właściciel przynajmniej jednej własnej pozycji. Koło prowadziło ożywioną działalność. Spotkania były połączone z odczytami i pokazami ekslibrisów i grafik. Obchodzono jubileusze artystów oraz ludzi nauki i kultury, organizowano szkolenia dla młodych grafików. Prowadzono również wykłady z historii sztuki i grafiki. Wydawano w wielkiej konspiracji albumy i teki z grafikami oraz towarzyszące im teksty, omawiające twórczość artystów.
Aktywnym członkiem Koła był Tadeusz Cieślewski syn, którego twórczość w zakresie ekslibrisu rozwinęła się właśnie w okresie okupacji. Był autorem dwóch tek, we wstępach do których wyjaśniał swoją niemal mistyczną miłość do ksiąg i murów rodzinnego Starego Miasta Warszawy. To one najczęściej inicjowały jego graficzną twórczość. Jego prace, jedyne w swoim rodzaju, charakteryzują się wysokimi walorami artystycznymi oraz siłą i głębią wyrazu. Są przykładem tego, że ekslibrisy wykonane dla różnych osób mogą wyrażać również własne przeżycia autora.
Z działalnością Koła Miłośników Ekslibrisu był związany również Jerzy Kram, autor wielu księgoznaków oraz wstępów do tek i albumów innych artystów. Jego największym osiągnięciem było opracowanie w latach okupacji Almanachu ekslibrisu polskiego XX wieku, który mimo pokaźnej objętości maszynopisu był przepisywany przez wielu kolekcjonerów i osób zainteresowanych ekslibrisami. Do dzisiaj jest cenioną i pożyteczną pracą historyczną W obrębie warszawskiego koła rozwinęła sie twórczość wielu grafików, szczególnie interesująco: Henryka Gaczyńskiego, Edwardy Przeorskiej, Zofii Fijałkowskiej, Stanisława Łuckiewicza.
Z warszawskim Kołem był związany również Jerzy Jarnuszkiewicz, rzeźbiarz i autor wielu interesujących ekslibrisów wykonanych w drzeworycie. Widać w nich rękę rzeźbiarza. Tadeusz Cieślewski syn poświęcił im uwagę w szczegółowym studium pt. Analiza estetyczna drzeworytowych ekslibrisów Jerzego Jarnuszkiewicza. Próba recenzji wzorcowej.
W Krakowie uczeń Edmunda Bartłomiejczyka – Wiktor Zbigniew Langner wyciął techniką drzeworytu Krakowskie obrazki dewocyjne i Czternaście wiernych obrazków Męki Pańskiej, zaopatrzonych starannie wybranymi wyjątkami z Ewangielii i modlitwami na intencję Drogi Krzyżowej. W pracach nad ekslibrisem uczestniczył też Tadeusz Przypkowski w Jędrzejowie. Jest on autorem cennych ekslibrisów, wykonanych w barwnych linorytach, opartych tematycznie na rodowych herbach właścicieli znaków, w połączeniu z astrologicznymi symbolami.
Obecna wystawa ma charakter wyjątkowy i szczególny. Wszystkich jej bohaterów urodziła i ukształtowała wojna i okupacja. Jedni dożyli wyzwolenia, inni zginęli tragicznie, ale małe rycinki, które stworzyli, łączyły ludzi i broniły przed marazmem oraz zniewoleniem myśli i upodobań, niosąc iskrę nadziei na upragnioną wolność.
Mieczysław Bieleń, warszawski bibliotekarz, księgarz, bibliofil, pasjonat sztuki ekslibrisu. Kolekcja prac z okresu wojny i okupacji obejmuje ponad dwa tysiące ekslibrisów stu dziesięciu artystów. Na wystawie zaprezentowano trzysta dziesięć prac artystów z trzynastu miast polskich. Prace te stanowią cenny materiał dokumentujący życie artystyczne okupowanej Polski.
Exlibris Polski czasu wojny i okupacji 1939-1945 ze zbiorów Mieczysława Bielenia
10 sierpnia – 8 września 2012 r.
Wernisaż: 10 sierpnia 2012 r., godz. 17.30
Galeria Pod Plafonem Dolnośląskiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu
Rynek 58, Wrocław
