Od 7 października Museum of Modern Art w Nowym Jorku prezentować będzie retrospektywną wystawę Aliny Szapocznikow pt.: Alina Szapocznikow: Sculpture Undone 1955-1972.
Wystawa Alina Szapocznikow: Sculpture Undone 1955-1972 w nowojorskim The Museum of Modern Art jest pierwszą w Stanach Zjednoczonych obszerną prezentacją prac rzeźbiarki, uważanej za jedną z najbardziej oryginalnych postaci w powojennej sztuce polskiej.
Mimo, że prace Szapocznikow znajdują się w wielu prestiżowych kolekcjach (m.in. w paryskim Centrum Pompidou, londyńskim Tate Modern i nowojorskim MoMA), jej sztuka, określana mianem post-surrealistycznej i proto-feministycznej, dopiero w ostatnich latach zyskuje światowy rozgłos. Wystawa Sculpture Undone, 1955-1972, której kuratorkami są Elena Filipovic (WIELS Centre d’Art Contemporain, Bruksela) i Joanna Mytkowska (Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa), stawia sobie za cel reinterpretację twórczości polskiej rzeźbiarki i wpisanie jej w szerszy międzynarodowy kontekst. Prezentacja w MoMA przygotowana została przez Connie Butler (The Robert Lehman Foundation Chief Curator of Drawings), a towarzyszące jej sympozjum jest możliwe dzięki wsparciu Trust for Mutual Understanding i Instytutu Kultury Polskiej w Nowym Jorku.
Wystawa w MoMA jest próbą kompleksowego, pogłębionego spojrzenia na twórczość niezwykłej, osobnej i do niedawna prawie nieznanej poza Polską artystki. Wątkiem przewodnim retrospektywy jest właściwa Szapocznikow gotowość do podejmowania artystycznego ryzyka. W wielu aspektach swoich poszukiwań polska rzeźbiarka była pionierką, a jej innowacje przyczyniła się do rozszerzenia pojęcia współczesnej rzeźby. Jej charakterystyczne formy i bardzo osobista narracja manifestują się w prowokacyjnych, nasyconych cielesnością obiektach, zajmujących trudny do zdefiniowania obszar pomiędzy surrealizmem, nowym realizmem i pop artem.
Czerpiąc z dramatycznych osobistych doświadczeń, takich jak przeżycia wojenne czy walka z nieuleczalną chorobą, Szapocznikow stworzyła odrębny, fascynujący język wypowiedzi artystycznej. Dzięki takim pracom jak wykonane z żywicy poliestrowej odlewy fragmentów ciała, zamienione w przedmioty użytkowe takie jak lampy i popielniczki (za formę wyjściową do których służyło artystce własne ciało), czy rzeźbiarskie kolaże, w których zatopiono rodzinne fotografie, Alina Szapocznikow uznawana jest za prekursorkę sztuki feministycznej i konceptualnego podejścia do rzeźby.
Na retrospektywę w MoMA składa się ponad sto obiektów – rzeźb, rysunków i fotografii – wypożyczonych z kolekcji prywatnych i zbiorów muzealnych, w tym depozyty najważniejszych instytucji kulturalnych w Polsce, nigdy wcześniej nie pokazywane poza jej granicami. Prezentacja skupia się na pracach artystki z najbardziej eksperymentalnego, późnego okresu jej twórczości, któremu kres położyła przedwczesna śmierć w 1973 roku; wśród prac znajdują sie m.in. obiekty z cykli Torsy, Desery, Fetysze oraz najbardziej osobiste, późne rzeźby: Nowotwory i Zielnik. Wystawa została po raz pierwszy zaprezentowana w 2011 roku w WIELS Centre d’Art Contemporain w Brukseli, a następnie podróżowała do Hammer Museum w Los Angeles i Wexner Center for the Arts w Columbus, Ohio. Ostatnim etapem amerykańskiej prezentacji będzie trwająca cztery miesiące ekspozycja w MoMA.
Alina Szapocznikow – urodziła się w 1926 w Kaliszu. Podczas wojny była więziona w gettach w Pabianicach i Litzmannstadt oraz w niemieckich obozach koncentracyjnych Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen i Theresienstadt. Po wyzwoleniu studiowała rzeźbę najpierw w Pradze, a następnie w paryskiej École Nationale Supérieure des Beaux-Arts. Po powrocie do Polski w 1950 r. próbowała zaadoptować się do komunistycznej rzeczywistości – m.in. uczestnicząc w konkursach rzeźbiarskich na projekt pomników Stalina i przyjaźni polsko-radzieckiej; ostatecznie jednak zdecydowała się na emigrację. Od 1948 roku związana była z historykiem sztuki i krytykiem artystycznym Ryszardem Stanisławskim.
Najbardziej produktywną dekadę swego życia (1963-73) Szapocznikow spędziła w Paryżu, gdzie osiadała z drugim mężem, grafikiem i plakacistą Romanem Cieślewiczem. We Francji nawiązała kontakt z ruchem jednoczącym artystów spod znaku Nouveau Réalisme (należeli do niego m.in. Arman, César, Yves Klein, Niki de Saint Phalle i Jean Tinguely). Brała udział w kilku wystawach zbiorowych, doczekała się też dwóch prezentacji indywidualnych (w Brukseli w 1968 roku i w Genewie w 1971). W 1962 jej prace pokazywane były w pawilonie polskim na Biennale Weneckim. W 1965 r. zdobyła prestiżową nagrodę Fundacji Copleya za asamblaż zatytułowany Goldfinger; jej pracę oceniało grono najsłynniejszych artystów XX wieku (Marcel Duchamp, Jean Arp, Max Ernst i Roberto Matta).
W 1969 roku zdiagnozowano u niej raka piersi, z którym walczyła do końca życia; mimo choroby do końca pozostała aktywna jako artystka. Alina Szapocznikow zmarła 3 marca 1973 roku. Pochowana została na cmentarzu Montmartre w Paryżu.
Alina Szapocznikow: Sculpture Undone, 1955–1972
7 października 2012 r. – 28 stycznia 2013 r.
The Museum of Modern Art, Nowy Jork
11 West 53rd Street
