W rozstrzygniętym 4 marca konkursie OperaLab: Projektowanie tożsamości / Tożsamość projektowania wzięła udział pracownia 137kilo.
OperaLab jest mobilnym pawilonem o zmiennej funkcji i formie dopasowującej się do lokalizacji i programu. Stanowi rozpoznawalny znak w przestrzeni oraz jest wizytówką kulturowych aktywności Opery Narodowej. Charakteryzuje się innowacyjnym podejściem do zmiennego kształtowania formy zewnętrznej w zależności od toczących się w nim funkcji. Bryła zmienia się wraz z ustawieniem – w pionie, poziomie, etapach pośrednich lub w postaci odczepionych modułów. Katalizuje w ten sposób działania wewnątrz pawilonu, jak i w jego najbliższym otoczeniu.
Bryła w postaci walca ma swoje korzenie w pierwszych, antycznych formach scenicznych – okrągłych amfiteatrach na rzucie koła. Jej przestrzeń jest optymalna pod kątem sztuk scenicznych i audiowizualnych. Okrągły ubytek na środku walca tworzy pretekst do uzewnętrznienia aktywności pawilonu. Równocześnie tworzy archetypiczny i lekki znak przestrzenny przywołujący pozytywne skojarzenia, zarówno z organizatorem, jak i mecenasem projektu. Istotą pawilonu jest zapewnienie elastycznej przestrzeni do szerokiego zakresu działań artystycznych – przedstawień scenicznych, pokazów, wystaw oraz inspirującego miejsca spotkań i wymiany myśli.
Pion. Innowacyjność pawilonu polega na zmienności formy pawilonu pod wpływem zmieniającej się funkcji oraz potrzeb. Wyodrębniono 3 scenariusze metamorfozy pawilonu.
W wariancie stojącym pawilon ustawia się w pionie, uzyskując kilkupoziomową dominantę o wysokości szesnastu metrów. Forma charakteryzuje się mniejszą powierzchnią zabudowy, tworząc plac przed pawilonem zwieńczony podniesionym punktem widokowym lub zewnętrzną sceną. W wariancie stojącym na parterze zaprojektowano kameralną scenę centralną z symetrycznymi trybunami na siedemdziesiąt miejsc. Na piętrze wyodrębniono miejsce na scenę zewnętrzną lub punkt widokowy mieszczący się w centralnym otworze bryły. Pozwala to na zorganizowanie koncertów plenerowych z dużą widownią na placu przed pawilonem. Na ostatniej kondygnacji przewidziano miejsce na funkcję dodatkową – kawiarnię lub salę wystawową. Wszystkie poziomy skomunikowano wewnętrznymi schodami oraz windą sceniczną zapewniającą dostęp dla niepełnosprawnych.
Zmienne gabaryty pawilonu pozwalają na szeroki wybór lokalizacji. Wariant stojący ma relatywnie małą powierzchnię zabudowy (kosztem wysokości) i nadaję się m.in. do węższych/mniejszych działek. Jego walory są szczególnie uwypuklone w mieście, np. jako dominanta na zwieńczeniu osi widokowej. W pracy konkursowej wybrano przykładowo plac Konstytucji, z założeniem, że pawilon będzie widoczny wzdłuż ulicy Marszałkowskiej.
Poziom. W wariancie leżącym pawilon ustawiono w poziomie, tworząc jednokondygnacyjną, zadaszoną powierzchnię do większych wydarzeń i spektakli. Przewiduje się warianty pośrednie z możliwością podniesienia narożnika układu poziomego, aktywizując przestrzeń wokół pawilonu. W obu wariantach główną bryłę komplementuje mniejsza forma – okrągły kiosk, którego wyciągnięto ze środka walca – tu mieszczą się funkcje techniczne oraz takie, które wymagają wyodrębnienia z głównej bryły.
W wariancie leżącym pawilon zagospodarowano na większe przedstawienia na rzucie koła o pojemności do 250 miejsc. Zadaszoną powierzchnię 230m² można zaaranżować na kilka sposobów – np. jako okrągły amfiteatr z centralną sceną, czterema, symetrycznymi widowniami na planie krzyża lub jako typowy układ operowy ze sceną zwróconą w kierunku półokrągłej widowni oraz balkonami.
Wariant poziomy można zlokalizować na większych parcelach, tam gdzie dominanta wysokościowa nie jest potrzebna lub repertuar potrzebuje większy amfiteatr. Dla potrzeb konkursu do tego wariantu przyjęto lokalizację na otwartym terenie zielonym (np. warszawska Agrykola, Wybrzeże Kościuszkowskie, krakowskie Błonia, itp.)
Wnętrze. W ostatnim wariancie przewidziano możliwość dostosowanie pawilonu do ekspozycji we wnętrzach budynku Teatru Wielkiego. Modularne narożniki oparte na łukach okręgu tworzą ciąg wyodrębnionych funkcji – sal wystawienniczych, przestrzeni do performace’ów oraz miejsc spotkań.
Konstrukcja. Konstrukcję pawilonu oparto na ogólnodostępnym systemie modularnych rusztowań scenicznych. Formę walca oparto na modułach konstrukcyjnych 4,80m x 4,80m x 7,20m zbudowanych z systemowych kratownic scenicznych. Widownie, sceny, schody oraz wszystkie elementy wyposażenia technicznego (sztankiety, galerie techniczne) są niezależnymi konstrukcjami opartymi na sprawdzonych, systemowych rozwiązaniach. Ruszt konstrukcji obłożono zewnętrzną, białą membraną elewacyjną. Skóra ta jest perforowana celem zmniejszenie wpływu parcia wiatru i posiada właściwości ekranu multimedialnego. Projekt konkursowy został wstępnie skonsultowany z dostawcą systemów scenicznych pod kątem wykonalności i założeń technicznych. Przewiduje się, że przy założonych gabarytach, odpowiednim dociążeniu podstawy oraz perforacjach ograniczających parcie wiatru pawilon będzie można postawić bez trwałego połączenia z gruntem. Montaż/demontaż głównej bryły trwa jeden dzień, co pozwala zmienić ustawienie i formę pawilonu z dnia na dzień, nawet w ramach jednej lokalizacji.
Ekologia. Zbudowanie pawilonu z wydzierżawionego systemu scenicznego ogranicza do minimum straty materiałowe oraz zużycie surowców – działanie bardziej ekologiczne niż korzystanie z jakiegokolwiek materiału do jednokrotnego użytku.
Dziedzictwo. Architektura pawilonu jest dostosowana do wizerunku Opery Narodowej – prestiżowej instytucji z bogatym dziedzictwem oraz nowoczesnym, a niekiedy awangardowym repertuarem na poziomie światowym. Funkcjonalność pawilonu, jego rozwiązania przestrzenne oraz bryła nie są kompromisem powstałym w wyniku formalnych inspiracji historyczną siedzibą Opery Narodowej, ale bezpośrednim przełożeniem najnowszych tendencji teatralno-widowiskowych. Bogate dziedzictwo architektoniczno-wnętrzarskie gmachu Teatru Wielkiego jest jednakowoż integralną cechą koncepcji i przejawia się w równo scenograficzny sposób. Charakterystyczne elementy historycznego budynku, począwszy od kwadrygi, słupów zewnętrznych, inkrustowanych parkietów i posadzek terrazzo, a skończywszy na księżycowym sklepieniu tworzą kompozycje w autorskiej animacji wyświetlanej na białych elewacjach pawilonu. Mapowanie bryły za pomocą projektorów multimedialnych pozwoli na podkreślenie formy pawilonu oraz włączenie animacji do odbywających się spektakli. Dialog między wartością historyczną macierzystej instytucji oraz nowej formy poprowadzono za pomocą współczesnego języka sampli i animacji. Oderwanie formy od dziedzictwa pozwala na różnorodny wybór lokalizacji – w tym przed budynkiem Opery Narodowej bez ryzyka powielania form.
OperaLab
Projekt: 137kilo
Grudzień 2012 r.
