1 lipca w Warszawie w Centrum Edukacyjnym IPN im. Prof. Janusza Kurtyki Przystanek Historia odbędzie się uroczysta promocja najnowszej wspólnej publikacji Instytutu Pamięci Narodowej i Służby Bezpieczeństwa Ukrainy pt. Poland and Ukraine in the 1930`s and 1940`s.
Książka zatytułowana Poland and Ukraine in the 1930`s and 1940`s. Documents from the Archives of the Secret Services, Łódź-Warsaw-Kiev 2012 zawiera dokumenty z dotychczasowych ośmiu tomów wspólnej serii wydawniczej Polska i Ukraina w latach trzydziestych-czterdziestych XX wielu. Nieznane dokumenty z archiwów służb specjalnych, publikowanych w latach 1998-2010. Rozdziały niniejszej pracy poświęcono takim wydarzeniom jak Wielki Głód na Ukrainie, operacja polska NKWD w USRS, zwalczanie polskiego podziemia przez sowieckie organy bezpieczeństwa po 17 września 1939 r., ale również trudnym relacjom polsko-ukraińskim w czasie II wojny światowej, rozbiciu polskiego podziemia niepodległościowego przez NKGB-MGB po 1944 r., przesiedleniom Polaków i Ukraińców oraz akcji Wisła. W zbiorze znalazły się dokumenty przede wszystkim z archiwów byłych służb specjalnych.
Wśród najbardziej interesujących dokumentów z rozdziału dotyczącego Wielkiego Głodu można wymienić doniesienie tajnego informatora Odeskiego Obwodowego Oddziału GPU USRS dotyczący wrażeń japońskiego konsula z podróży z Kijowa do Odessy, raport sporządzony w polskim Referacie Wschód Oddziału II Sztabu Głównego dotyczący tragicznej sytuacji żywnościowej w USRS oraz komunikat GPU na temat pobytu byłego premiera Francji Éduarda Herriota w Odessie w 1933 r.
Jeśli chodzi o Wielki Terror i tzw. operację polską warte wzmianki są takie dokumenty jak rozkaz operacyjny nr 00485 narkoma spraw wewnętrznych ZSRS Jeżowa, dotyczący rozpoczęcia operacji polskiej (sierpień 1937), pismo Leplewskiego do Jeżowa w sprawie nagród dla najbardziej aktywnych pracowników NKWD USRS (grudzień 1937), a także rozkaz Berii, dotyczący trybu wykonania orzeczenia SNK ZSRS і KC WKP(b) z 17 listopada 1938 r., czyli praktycznie zakończenie operacji.
Najciekawszymi dokumentami dotyczącymi zwalczania polskiego podziemia po 17 IX 1939 r. są meldunki narkoma Iwana Sierowa o wykryciu i likwidacji polskiej organizacji podziemnej w Kołomyi (grudzień 1939), wynikach śledztwa dotyczącego zbrojnego wystąpienia w Czortkowie w styczniu 1940 r. (tzw. powstanie czortowskie), ujęciu przez Wojska Pograniczne NKWD ZSRS kurierów Związku Walki Zbrojnej – Józefa i Stanisława Żymierskich, aresztowaniach dowództwa ZWZ okręgu lwowskiego (kwiecień 1940) oraz wykryciu i częściowej likwidacji ZWZ na Wołyniu (lipiec 1940), a także poszukiwaniach przez NKWD gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego – dowódcy polskiego podziemia (czerwiec 1940).
Wstęp do publikacji napisał znany z licznych publikacji poświęconych najnowszej historii Polski, jak i Ukrainy prof. Hiroaki Kuromiya z Indiana University w Bloomington. Tom anglojęzyczny przede wszystkim skierowany jest do środowisk naukowych i studentów na co dzień posługujących się językiem angielskim. W promocji oprócz prezesa IPN i współautorów publikacji wezmą udział przedstawiciele korpusu dyplomatycznego akredytowani w Warszawie.
Poland and Ukraine in the 1930`s and 1940`s
promocja publikacji: 1 lipca 2013 roku
o godz. 12.00 w Warszawie, ul. Marszałkowskiej 21/25
Centrum Edukacyjnym IPN im. Prof. Janusza Kurtyki Przystanek Historia
