Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie zaprasza 1 września na spotkanie z Agnieszką i Maciejem Nabrdalikami – autorami książki The Irreversible (Nieodwracalne). Bohaterami albumu są byli więźniowie niemieckich obozów koncentracyjnych.
The Irreversible (Nieodwracalne) to czterdzieści dwa portrety byłych więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych i tyle samo spotkań twarzą w twarz z ich przeżyciami, przemyśleniami, obserwacjami. Książka jest efektem wieloletniej pracy Agnieszki i Maćka Nabrdalików (w poszukiwaniu bohaterów przejechali 80 tysięcy kilometrów, zarejestrowali blisko sto godzin nagrań).
Dla autorów cenniejsze od obozowych opowieści były przemyślenia, odczucia, współczesne rozumienie tego, co się wydarzyło. Jak podkreślają bohaterowie książki – więźniem zostaje się do końca życia. Nie chodzi jedynie o syndromy obozowe, koszmary, tatuaże, obsesyjny lęk przed głodem, czasem niegasnącą nienawiść, choć nie sposób od nich uciec. Mądrość i postawy, które autorzy mieli okazję poznać, są specyficzne, bo dotyczą naszej ogólnoludzkiej kondycji, dotykają czegoś rdzennego, co jest w każdym z nas, ale uśpione spokojnym, wygodnym życiem wcale nie musi się odezwać.
Celem tej książki jest dzielenie się tą nienachalną, wyciszoną mądrością.
Bohaterowie serii portretów The Irreversible – Nieodwracalne, byli więźniowie niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady, często powtarzają, że można było zapomnieć swoje nazwisko, ale nie numer, który dawał nową, odartą z duchowości tożsamość podczłowieka. Styl portretowania byłych więźniów jest zaprzeczeniem bezosobowych nazistowskich statystyk. Uderzająca bezimienność ofiar, liczby przewijające się w historycznych raportach i ciągłe spory o to, ilu naprawdę zginęło, odebrały więźniom indywidualność. Ten cykl ma przywracać twarze i pokazywać choćby skrawek tego, co udało się ocalić mimo wszechobecnego obozowego okrucieństwa i upodlenia – duszę.
Zdjęcia powstawały w domach bohaterów, w intymnych warunkach podczas rozmów, gdy fotografowani, pod wpływem silnych emocji wywołanych przez wspomnienia, zapominali o sobie, o tym, jak się prezentują, i zatapiali się w rzeczywistości obozowej. Patrząc na nich, można odnieść wrażenie, że znowu tam są.
Bliskość ujęcia to osobista próba Maćka Nabrdalika zmierzenia się z obozowym okrucieństwem, które odbiło się w oczach fotografowanych, wyostrzyło ich rysy twarzy, zacisnęło usta. Czarne tło stało się przestrzenią dla tych, którzy nie przeżyli.
Okładka albumu The Irreversible (Nieodwracalne) powstała z papieru ściernego. Tłumaczą autorzy:
To sprawia, że naszej książki nie da się wsunąć między inne. Chcieliśmy, by każdy znalazł dla niej odrębne miejsce – na półkach i w sobie samym.
Każdy, kto przeżył, musiał przede wszystkim uwierzyć w siebie – w indywidualną jednostkę. Kiedy chce się o tym pamiętać, powrót do numerów, pochodzenia, wyznania czy orientacji seksualnej jest równoznaczny z ustawieniem ich w piątki do dalszej selekcji. Uciekamy od obozowego katalogowania, dlatego w tej książce nie znajdziecie nawet numerów stron.
Nie poznacie również dokładnych życiorysów, nie zobaczycie archiwalnych zdjęć w pasiakach czy zestawień z cyklu przed i po. Więźniowie mają imiona, nazwiska, twarze i pamięć, którą za wszelką cenę pragną ocalić.
Agnieszka Nabrdalik, Maciej Nabrdalik The Irreversible (Nieodwracalne)
Premiera: sierpień 2013 roku
Exit Zero Publishing
Spotkanie z autorami
1 września 2013 roku, godz. 18.00
Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie
