Świętokrzyski Sztetl im. Majera Małego w Chmielniku przyjmie pierwszych zwiedzających na początku stycznia 2014 roku.
Za projekt odpowiada architekt Mirosław Nizio, właściciel pracowni Nizio Design International. 10 listopada odbyło się uroczyste podsumowanie edukacyjno-muzealnego projektu – w dawnej synagodze zamknięto minimalistyczną ekspozycję, która poprzez nowoczesne technologie pokazuje życie dawnego sztetla.
Historia dawnego żydowskiego miasteczka i codziennego życia jego mieszkańców opowiedziana została przy użyciu prostych form architektonicznych i multimedialnej ekspozycji. Ściany starej synagogi zostały przemalowane na biały kolor. Projekt nie zakładał ingerencji w ich strukturę oraz odtwarzania pierwotnego wyglądu ścian, które pokryte były freskami. Biel ścian stanowi kontrast dla monumentalnej czarnej, sześciennej bryły wykonanej z metalu, umieszczonej wewnątrz synagogi. Wnętrze bryły tworzy przestrzeń wystawienniczą. Używając kontrastujących kolorów i form M. Nizio odwołał się do relacji pomiędzy dwoma narodami – polskim i żydowskim.
Centrum ekspozycji Świętokrzyski Sztetl stanowi szklana bima wzorowana na XVIII-wiecznym oryginale. Bima jest najważniejszym miejscem w synagodze. Najczęściej przyjmuje ona formę baldachimu, a podczas nabożeństw to właśnie z niej kapłan odczytuje Torę. Chmielnicka bima jest unikatem na skalę światową. Wszystkie jej elementy, w tym także stół do czytania Pięcioksięgu, wykonane zostały z wielkoformatowego szkła. Do skonstruowania chmielnickiej bimy użyto go aż 5 ton. Wszystkie połączenia wykonano za pomocą niewidocznych dla oka klejów i podkonstrukcji pleksiglasowej, całość utwardzono promieniami ultrafioletowymi.
Zwiedzanie Świętokrzyskiego Sztetla pozwoli widzom odbyć podróż w czasie. Ekspozycja pozwoli poczuć klimat gwarnego targu czy dawnej żydowskiej szkoły. Tę historyczną wędrówkę można odbyć dzięki ekranom dotykowym, multimedialnym mapom i ukrytym głośnikom, z których popłyną charakterystyczne dźwięki. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych rozwiązań technologicznych ekspozycja ma oddziaływać na zmysły i emocje, pobudzać wyobraźnię.
W dawnej Polsce istniało kilkadziesiąt sztetli, czyli małych miasteczek żydowskich. W XVII wieku Żydzi otrzymali prawo do osiedlania się w Chmielniku. Miasto zamieszkiwało 80 procent ludności żydowskiej, stając się tym samym największym sztetlem w regionie. W latach 1941-1943 w Chmielniku istniało utworzone przez nazistów getto. Od października 1942 do marca 1943 roku z miasta do obozu zagłady w Treblince wywieziono ponad 13 tysięcy osób. Ideą i celem przyświecającym powstaniu Świętokrzyskiego Sztetlu jest przywrócenie pamięci o współistnieniu w tym mieście dwóch kultur – żydowskiej i polskiej. Co roku w Chmielniku odbywają się również Spotkania z Kulturą Żydowską, a nowe centrum staje się dopełnieniem narracji historii Żydów z Kielecczyzny.
Świętokrzyski Sztetl im. Majera Małego w Chmielniku
Otwarcie dla zwiedzających zaplanowano na styczeń 2014 r.
