Muzeum Okręgowe w Toruniu zaprasza do ponownego zwiedzania wystawy Pejzaż z Miłosiernym Samarytaninem. Skarby Fundacji Książąt Czartoryskich, która uświetniona została wyjątkowym dziełem sztuki europejskiej – XVI-wiecznym arrasem Złoty deszcz z Kolekcji Książąt Czartoryskich.
Złoty deszcz został wpisany do inwentarza Muzeum Książąt Czartoryskich po 1885 roku i rozpoczyna serię tapiserii z historią Perseusza, do której należą ponadto: Perseusz zwyciężający Meduzę, Perseusz składający ofiarę bogom (obydwa w dawnej kolekcji Raoula Heilbronnera), Uwolnienie Andromedy (Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku). Autorem kartonów do serii tapiserii był brukselski malarz Jan van Roome.
Tematem kompozycji jest znany z mitologii antycznej i opisany m.in. przez Owidiusza w Metamorfozach epizod złotego deszczu, zaczerpnięty z mitu o Danae, córce Akrizjosa, króla Argos. Według przepowiedni wyroczni delfickiej, Akrizjos miał zginąć z ręki wnuka. Chcąc ustrzec sie przed spełnieniem wyroczni, uwięził córkę w podziemnej komnacie z brązu. Władca Olimpu jednak przeniknął do komnaty pod postacią złotego deszczu, a Danae została matką Perseusza.
Spiętrzenie poszczególnych scen, jedna nad drugą, nawiązuje do jeszcze średniowiecznego układu kompozycyjnego. Scena mitologiczna rozgrywa sie w górnej partii arrasu. Z lewej strony nadlatuje Zeus w postaci uskrzydlonego młodzieńca w koronie, z berłem królewskim oraz płonącą pochodnią. Krople deszczu nad postacią zwiastują początek metamorfozy Zeusa. Jego lot skierowany jest ku Danae siedzącej na tronie w otoczeniu służebnic. Po prawej widoczny jest Zeus i Danae w spiżowej komnacie. Poniżej ukazana jest scena symbolizująca mit złotego deszczu: obraz uwodzicielskiej potęgi złota nad sercami kobiet. Pośrodku Zeus – uwodziciel, obok niego skrzynie z klejnotami oraz orszak niewiast oczekujących na dary. [za: K. Kopera-Banasik, Muzeum Narodowe w Krakowie]
Arras czyli tkanina obrazowa, zwana także (szczególnie od XVII w.) gobelinem, powstawał początkowo w formie szkicu na tzw. małym kartonie, który był przeniesiony w skali 1:1 na tzw. duży karton, czyli malarski projekt zawierający wszystkie elementy kompozycji. Pionowe, konstrukcyjne nici osnowy wraz z poprzecznymi, poziomymi wielobarwnymi nićmi wątku, tworzą strukturę tkaniny i formują jej wzór.
Arrasy, spełniające na północy Europy rolę ruchomych fresków należą do wyjątkowych dzieł sztuki rzemiosła artystycznego, nie tylko ze względu na precyzję i kunszt wykonania na każdym etapie powstawania dzieła, lecz także ze względu na ogromną delikatność materiału. W związku z tym transport i eksponowanie tego rodzaju dzieł wymaga szczególnego zaangażowania muzealników. Muzeum Okręgowe w Toruniu do tej pory prezentowało arrasy z XVI wieku tylko raz, na wystawie Epoka Kopernika w sztuce europejskiej w latach 1450-1550, którą można było oglądać w Ratuszu Staromiejskim od 9 września do 1 listopada 1973 roku. Eksponowano wówczas cztery dzieła sztuki tkackiej: dwa ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, jeden z Muzeum Narodowego we Wrocławiu oraz z Musem Royaux d’Art et d’Histoire w Brukseli.
Złoty deszcz prezentowany jest w Toruniu po raz pierwszy. Zwraca uwagę bogactwo i dekoracyjność szat o miękkim modelunku lekko wydłużonych postaci, z przewagą pionowych fałd. Scena nacechowana jest klimatem ożywionej rozmowy. Swobodnie rozplanowano grupy postaci ludzkich, które są głównym elementem sceny, tworzącym zarówno narrację jak i dekorację kompozycji. Scena jest czytelna i dekoracyjna zarazem. W związku z tym, że mamy jedyną od 40 lat okazję podziwiania w Toruniu, wykonanego na początku XVI wieku arrasu, serdecznie zapraszamy do Ratusza Staromiejskiego do ponownego zwiedzania wystawy Pejzaż z Miłosiernym Samarytaninem. Skarby Fundacji Książąt Czartoryskich, która uświetniona została wyjątkowym dziełem sztuki europejskiej.
Anna Kroplewska-Gajewska
Arras Złoty deszcz z Kolekcji Książąt Czartoryskich
Muzeum Okręgowe w Toruniu
