W 2013 roku zbiory Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie powiększyły się o kolekcję strojów gwatemalskich Indian oraz zestaw fotografii kontekstowych.
Całość została pozyskana od Danuty Gowin, podróżniczki i kolekcjonerki, która po raz pierwszy odwiedziła Gwatemalę w 1981 roku. Był to czas, gdy w Gwatemali trwał konflikt zbrojny, zapoczątkowany jeszcze w latach 60. XX wieku. Podczas kolejnych pobytów podróżniczce udało się wnikliwe poznać życie rdzennych społeczności Majów i stworzyć niezwykle ciekawy zbiór obiektów, obudowany dokumentacją fotograficzną.
W zakupionej przez Muzeum kolekcji znalazło się czterdzieści dziewięć elementów stroju: dziesięć kompletów strojów kobiecych, jeden dziewczęcy i jeden komplet męski, a ponadto trzy bluzki kobiece. Obiekty te pochodzą z drugiej połowy dwudziestego wieku. Większość z nich kolekcjonerka kupiła bezpośrednio od wykonawczyń oraz właścicielek strojów. Danuta Gowin zebrała materiały źródłowe na temat pozyskanych przedmiotów i sporządziła ich dokumentację bezpośrednio na miejscu, w terenie. Dzięki temu wraz ze strojami do zbiorów MEK trafiło pięćdziesiąt kontekstowych fotografii (zakupionych ze środków MKiDN). Najcenniejsze z nich podróżniczka wykonała w czasie pierwszych wyjazdów do Gwatemali, rzadko wówczas fotografowanej.
Zakupione przez Muzeum stroje gwatemalskich Indian pochodzą od pięciu grup etnicznych – narodów indiańskich mówiących językami należącymi do wielkiej rodziny majańskiej (lenguas mayenses). Są to: Ixil, Mam, Kaqchiquel (Cakchiquel), Tz´utujil i grupa K´iche´ (Quiche). Oficjalnie uznaje się, że rodzinę języków majańskich tworzą dwadzieścia dwa języki w Gwatemali i osiem języków w Meksyku. Wszyscy ich członkowie są potomkami ludów, które w epoce prekolumbijskiej tworzyły miasta-państwa kulturowo i historycznie włączone do cywilizacji Majów. Każda z nich ma jednak wyróżniającą się kulturę wraz z odrębnymi strojami, wierzeniami, ceremoniami etc. Ich języki, mimo że należą do jednej rodziny, różnią się między sobą, dlatego przedstawiciele różnych grup porozumiewają się w języku hiszpańskim.
Pozyskanym strojom towarzyszy kontekstowa dokumentacja fotograficzna, wykonana przez Danutę Gowin pośród gwatemalskich Indian w latach 1981–1999. Zdjęcia ukazują Majów z różnych grup (m. in. Quiche, Mam, Cakchiquel, Tzutujil) zarówno w sytuacjach codziennych, jak i obrzędowych (m.in. sceny z targów, sceny uliczne, rytuał oczyszczenia). Dają one możliwość zapoznania się ze zróżnicowaną mozaiką rdzennych kultur Gwatemali, zwłaszcza ze sferą tradycyjnej obrzędowości łączącej wątki chrześcijańskie z wierzeniami prekolumbijskimi. Bliski kontakt z mieszkańcami, zwłaszcza rzadko odwiedzanych podówczas wiosek, umożliwił Danucie Gowin reporterski zapis chwil codziennych, jak i dokumentację ważnych ceremonii (m.in. ceremonia Dziękczynienia w Dniu Wniebowstąpienia, Dzień Patrona wśród Majów z grupy Mam czy inicjacja czarownika). Jednak dominującym tematem zdjęć są sami Majowie, ze szczególnym uwzględnieniem stroju będącego wyrazem ich etnicznej i kulturowej tożsamości.
Zbiór fotografii (skany diapozytywów) zakupiony dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego liczy pięćdziesiąt sztuk. Niezależnie od tego, Danuta Gowin przekazała Muzeum w darze siedemdziesiąt dziewięć dodatkowych zdjęć. Po opracowaniu wszystkie materiały wizualne dostępne będą w Dziale Dokumentacji Kontekstów Kulturowych. Zakupem kolekcji strojów rdzennych kultur z Gwatemali, wraz z dokumentacją kontekstu ich pozyskania (fotografie, nagrania, notatki), Muzeum Etnograficzne w Krakowie rozpoczyna badania na temat technik tkackich i symboliki zastosowanych wzorów. Planowane jest nawiązanie współpracy z naukowcami z różnych ośrodków w celu rozpoznania tych zjawisk zarówno w kontekście tradycji, jak i przemian społecznych. Tym samym zakup gwatemalskich strojów wprowadza kustoszy MEK w nowy obszar badawczy i tworzy nowe możliwości rozwoju kolekcji.
W sumie zbiory pozaeuropejskie liczą prawie dziewięć tysięcy obiektów, a dodatkowo kilkadziesiąt tysięcy fotografii, negatywów i diapozytywów zgromadzonych w Dziale Dokumentacji Kontekstów Kulturowych (archiwum MEK).
Stroje gwatemalskich Indian oraz zbiór fotografii kontekstowych
Muzeum Etnograficzne w Krakowie
