Od 3 marca w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi będzie można oglądać wystawę Koronki, koronki… z kolekcji Działu Odzieży.
Świat koronek – delikatnych wyrobów włókienniczych to bogactwo form, kształtów i ornamentyki. Powstawały z nici lnianych, jedwabnych, bawełnianych, a także z wełnianych i metalowych. Obecnie do produkcji koronek wykorzystuje się również nici z włókien sztucznych i syntetycznych.
Koronki ręczne podzielone są na kilka grup, a podział ten wynika ze zróżnicowanych rozwiązań technicznych – koronki klockowe, koronki igłowe, koronki czółenkowe (frywolity), koronki kombinowane (wytworzone przy użyciu różnych technik koronkarskich), koronki iglicowo-igłowe (filety, teneryfy), koronki haftowane, koronki szydełkowe, koronki makramowe. We wszystkich tych grupach występuje zależność między techniką wytwarzania a formami motywów dekoracyjnych i tła koronek oraz użytego surowca (nitek). Ta zależność często przybierała cechy charakterystyczne dla poszczególnych wytwórni, manufaktur, ośrodków koronkarskich w miastach, rejonach czy krajach, od których wzięły swe nazwy – np. koronka valencienns (od miasta we Francji), koronka wenecka, koronki brabanckie, brukselskie, niderladzkie czy koronka chantilly (od miasta we Francji).
Uważa się, że rozkwit koronkarstwa przypada na początek XVI wieku i trwa do końca wieku XVIII. Największe prądy w kulturze i sztuce tego okresu zaznaczyły swój wpływ również na ornamentykę koronek. Rozwinęło się wtedy wiele ośrodków koronkarskich w Europie, które wytwarzały koronki przede wszystkim na potrzeby wyższych klas społecznych. Koronki były niezastąpionym decorum zarówno stroju kobiecego jak i męskiego.
Wiek XIX przyniósł rozwój maszynowego wytwarzania koronek. Początkowo starano się naśladować koronki ręczne zwłaszcza klockowe typu brukselskiego, walansjenki, czy blondy. Około połowy wieku rozpoczęła się produkcja koronek tiulowych haftowanych maszynowo i koronek imitujących koronki igłowe, a następnie maszynowych koronek klockowych. Bardzo popularne stały się koronki kombinowane – maszynowy tiul z aplikacjami igłowymi czy haftem.
Na rozkwit koronkarstwa zarówno maszynowego jak i ręcznego duży wpływ miała moda szczególnie w okresie II Cesarstwa Francuskiego. Koronka była nie tylko elementem zdobniczym stroju (obszycia dekoltów, rękawów, falban), ale często jego podstawowym materiałem. Szyto z nich suknie ślubne, balowe, wieczorowe. Bardzo popularne były szale trójkątne i prostokątne oraz berty. Zdobiono nimi bieliznę, bieliznę pościelową i stołową.
Produkcja maszynowa spowodowała obniżenie cen koronek, a tym samym ich większą dostępność – koronki przestały być towarem luksusowym.
Moda na koronki powracała co jakiś czas przez cały XX wiek i powróciła teraz.
Obecnie maszynowo wytwarzane są koronki bobinetowe (żakardowe), raszlowe (osnowowe), klockowe i dziane.
Dzisiejsze koronki maszynowe to nie imitacja koronek ręcznych (jak było wcześniej). Są idealne technicznie i z dobrym rysunkiem ornamentów, często projektowanym przez uznanych artystów. W opisie koronek maszynowych stosuje się określenia nawiązujące do nazewnictwa i stylizacji koronek ręcznych.
Koronki maszynowe mają wiele zalet, ale wyżej cenione są koronki wykonywane ręcznie tzw. koronkarskie rękodzieło.
W kolekcji Działu Odzieży znajduje się ok. 200 koronkowych obiektów przede wszystkim z koronek maszynowych, różnych wielkości i o różnym przeznaczeniu. Są to zarówno elementy dekoracji stroju kobiecego jak kołnierze, mankiety, żaboty, falbany, wstawki do sukien, jak również części ubioru – bluzki, szale, chusty, narzutki, pelerynki, suknie. Eksponaty te pochodzą z XIX i XX wieku.
Aleksandra Trella
Koronki, koronki… z kolekcji Działu Odzieży
Od 3 marca do 13 czerwca 2014 r.
Centralne Muzeum Włókiennictwa
Łódź
