15 kwietnia w wydawnictwie słowo/obraz terytoria ukaże się książka Anny Pelki Z [politycznym] fasonem. Moda młodzieżowa w PRL i w NRD.
Václav Havel powiedział kiedyś, że w kraju totalitarnym polityką jest właściwie wszystko, nawet koncert rockowy. Polityczna była również moda, szczególnie młodzieżowa, przybyła do krajów socjalistycznych z Zachodu. Władze komunistyczne starały się z nią walczyć albo proponowały dla niej socjalistyczną alternatywę. Wszystko bez skutku. Młodzież zafascynowana muzyką, zachowaniem i ubiorem zachodnich rówieśników naśladowała ich styl. Nie inaczej było w NRD i w PRL. Okazuje się, że w tym najbardziej indywidualnym zjawisku, jakim jest ubiór, odzwierciedlał się polityczny dyskurs obu krajów, ich tradycja, mentalność, a nawet stosunek do własnej historii.
Trendów w modzie młodzieżowej w drugiej połowie lat pięćdziesiątych było wiele, różniły się one od siebie w zależności od środowiska, pozycji społecznej, a nawet zawodowej. Jak relacjonowała Barbara Hoff, istniały też mody lokalne – poznańska, krakowska, a w Warszawie moda poszczególnych dzielnic. Wielu młodych tworzyło własny styl, mieszając i wybierając ze wszystkich aktualnych swoją modną hybrydę. Oprócz wpływów amerykańskich w polskiej modzie młodzieżowej widoczne były także wpływy francuskie i włoskie. Pierwsze publikacje literatury egzystencjalnej, w tym nieliczne przekłady pisarzy francuskich na język polski (na przykład Jeana-Paula Sartre’a), przyczyniły się do powstania w środowiskach studenckich mody na egzystencjalistów. Podobnie jak w NRD, zjawisko to powstało w ramach pewnych postaw intelektualnych, ale przeniknęło do wielu sfer życia. Teoretyk literatury Michał Głowiński pisze: Był to egzystencjonalizm w wersji francuskiej, silnie zrośnięty z literaturą. Stał się czymś więcej niż domeną intelektualistów, oddziaływał na te dziedziny kultury, które ze swej istoty mają charakter popularny (by przypomnieć choćby chętnie słuchane piosenki w wykonaniu Juliette Gréco), a także – nawet na modę; czarne swetry stały się oznaką postawy nonkonformistycznej, może niekiedy buntowniczej. Charakterystyczne dla tego stylu było podobne ubieranie się dziewcząt i chłopców. Ubiór wyróżniał się przede wszystkim czarnym kolorem: młodzież wkładała rozciągnięte czarne swetry lub golfy, wąskie i ciasne spodnie lub, w wypadku dziewcząt, spódnice, ze względu na formę nazywane workowymi. Chłopcy zapuszczali brody, a dziewczyny niechętnie się czesały, zostawiając swoje długie i proste włosy własnemu losowi. Była to fryzura na Juliette Gréco, zwana inaczej topielicą. Wyznawcy egzystencjalizmu w Polsce mieli przede wszystkim problem ze zdobyciem odpowiedniego stroju w państwowym handlu. Najczęściej farbowano golfy, spodnie i swetry domowym sposobem, a obuwie czyszczono czarną pastą. Krystyna Kołodziejczyk, Kiksa, wspomina: Farbowanie należało wówczas do podstawowych umiejętności modnie ubierających się dziewcząt. Szałowe spódnice szyłyśmy z ufarbowanych na czarno flanelowych pieluch, które młode matki dostawały w tak zwanych wyprawkach, a wystające spod nich białe, sztywne halki – z prześcieradeł. W tańcu wyglądały urzekająco. W sklepie niczego przecież nie można było kupić, a każda chciała mieć, koniecznie czarne, golf i bluzkę z dekoltem w łódkę ukazującą gołe ramiona. Więc w domu, w garze, rozpuszczałam farbę kupowaną w papierowej torebeczce, wkładałam ciuchy, rajstopy, a nawet tenisówki, co jakiś czas mieszałam, a potem udawałam, wzorem większości moich koleżanek, egzystencjonalistkę z Saint-Germain…
(fragment książki)
Anna Pelka (ur. 1975) – absolwentka Wydziału Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego. W 2006 roku obroniła doktorat na Uniwersytecie Ruhry w Bochum (Niemcy). W latach 2008–2011 odbyła staż podoktorski na Wydziale Sztuki Autonomicznego Uniwersytetu w Barcelonie. Obecnie jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium. Autorka licznych publikacji w języku polskim, niemieckim, angielskim i hiszpańskim. W roku 2007 ukazała się jej książka Teksas-land. Moda młodzieżowa w PRL.
Anna Pelka Z [politycznym] fasonem. Moda młodzieżowa w PRL i w NRD
Premiera: 15 kwietnia 2014 roku
Wydawnictwo słowo/obraz terytoria
