Muzeum Tatrzańskie przygotowało w Galerii Sztuki XX wieku w willi Oksza prawdziwą gratkę dla wielbicieli malarstwa Rafała Malczewskiego. Przez cały okres wakacyjny prezentowany będzie portret Heleny Roj-Kozłowskiej, znajdujący się w kolekcji prywatnej. Obraz pokazywany jest publicznie niezmiernie rzadko, ostatnio w 2006 roku na wystawie Rafał Malczewski i mit Zakopanego.
Bohaterka obrazu należała do bliskich przyjaciół artysty. Z pewnością była jedną z najbarwniejszych i najciekawszych mieszkanek stolicy Tatr. Pochodziła z rodu Rojów. Od najmłodszych lat miała kontakt z artystycznymi tradycjami Zakopanego. Uczyła się także w słynnej Szkole Koronkarskiej założonej przez Helenę Modrzejewską i Tytusa Chałubińskiego. Najbardziej jednak interesował ją teatr. Już w 1917 roku napisała swoją pierwszą sztukę Jak carownice pasowały Janosika na zbójnika, która rok później zaczęła być wystawiana w sali kina Sokół w Zakopanem. Przedstawienie zyskało wielką popularność zarówno wśród miejscowych, jak też i gości (…) i był to pierwszy właściwie góralski teatr na Podhalu.
Wielkim wydarzeniem towarzyskim w Zakopanem był ślub Heleny Roj z poetą i literatem Mieczysławem Antonim Kozłowskim, posługującym się pseudonimem Rytard. Wesele komentowano nawet na pierwszych stronach gazet w Warszawie. Drużbami byli Karol Szymanowski i Wojciech Wawrytko.
Helena Roj publikowała teksty pisane gwarą w góralskich Gazetach; a wraz z mężem wydała opowiadania Koleba na Hliniku, Wilczur z Prehyby, Na białej grani, W pięknych górach. Była także współautorką libretta do Harnasiów Szymanowskiego (choć jej nazwisko zostało pominięte przez kompozytora). Helena z mężem stanęła w 1925 roku na czele delegacji na wystawę światową w Paryżu (fotografie z pawilonu polskiego, a także grupy górali wraz z Heleną mogą Państwo oglądać w Okszy).
Barwna to postać, która swobodnie czuła się w towarzystwie górali, jak też i panów, w tym również Witkacego. Na prezentowanym w muzealnej filii portrecie pozuje w góralskim stroju w kożuszku z czarnymi karakułami i kwiecistej chuście zawiązanej z tyłu głowy. Siedzi na rozłożystym zielonym fotelu, za nią rozciąga się górski pejzaż. Ów fotel znany jest z innych obrazów Rafała Malczewskiego, można domniemywać, że modelka pozowała w mieszkaniu lub pracowni artysty. Obraz datowany jest na wiosnę 1923 roku. Ujmuje wyraz oczu portretowanej, jej zdecydowanie, odwaga i swoboda z jaką patrzy na widza.
Rafał Malczewski, portret Heleny Roj-Kozłowskiej
Obraz będzie prezentowany przez cały okres wakacyjny 2014
Muzeum Tatrzańskie, Galeria Sztuki XX wieku w willi Oksza
Zakopane
