Od 2 września do 1 października potrwa wystawa plenerowa Polacy wymazani. Historia Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku. Na Krakowskie Przedmieście zaprasza MHM Gdańsk i warszawski Dom Spotkań z Historią.
Być Polakiem wśród swoich nie jest trudne, lecz głosić polskość otwarcie wśród tak przeważającej ilości Niemców, jaka była wtedy w Gdańsku, nie było łatwe – tak o owych czasach pisał Brunon Zwarra w swojej książce Wspomnienia gdańskiego bówki.
Wystawa opowiada o polskich mieszkańcach Wolnego Miasta Gdańska, miasta-państwa, które powstało pod protektoratem Ligi Narodów w 1920 r. po przegranej Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej. Gdańsk został odłączony od Rzeszy wskutek postanowień traktatu wersalskiego kończącego wojnę. Traktat ten regulował również inne ważne kwestie: wycofanie się wojsk niemieckich, zmiany granic państwowych, ustroju i obywatelstwa. Wolne Miasto Gdańsk, utworzone 15 listopada 1920 r., istniało do wybuchu II wojny światowej w 1939 r. Obejmowało, obok samego miasta Gdańsk, większą część ówczesnych powiatów: Gdańskie Wyżyny, Gdańskie Niziny oraz niewielkie fragmenty powiatów wejherowskiego, tczewskiego, elbląskiego, malborskiego, kościerskiego i kartuskiego. W 1934 r. mieszkało tam około 408 tysięcy mieszkańców, przeważała ludność niemiecka. Polacy stanowili tam (według różnych danych) od 3 do 15% wszystkich obywateli.
W trakcie wystawy będzie można posłuchać o polsko-niemieckim sąsiedztwie, o pokojowym (początkowo) współistnieniu Niemców i Polaków oraz o antagonizmach narastających po dojściu do władzy nazistów. W skomplikowanej sytuacji politycznej pod koniec lat 30. Gdańsk stał się jednym z punktów zapalnych w Europie, a jego polscy mieszkańcy byli coraz bardziej zagrożeni. Liczne towarzystwa, kluby, grupy o charakterze sportowym, kulturalnym i charytatywnym stanowiły o polskości Gdańska.
Podczas wystawy będzie można poznać losy Polaków z terenu Wolnego Miasta Gdańska tuż po wybuchu wojny (plan rozwiązania polskiego żywiołu na terenie Pomorza Gdańskiego, miejsca kaźni: Victoria Schule i obóz Stutthof) i po zakończeniu działań wojennych, w tym próbę wymazania przez komunistów z historii Gdańska jego przedwojennych mieszkańców narodowości polskiej. Po 1945 r. Polacy na tzw. Ziemiach Odzyskanych, w tym w Gdańsku, zmuszeni byli przejść upokarzający proces weryfikacji narodowościowej i rehabilitacji.
Wystawa Polacy wymazani ma na celu przybliżenie historii Polaków mieszkających w Wolnym Mieście Gdańsku, którzy – chociaż żyli tam niekiedy od pokoleń – nie zawsze byli dobrze widziani, a wielu z nich za otwarte głoszenie polskości zapłaciło najwyższą cenę.
Wernisaż wystawy odbędzie się 2 września o godz. 14.00 w warszawskim Domu Spotkań z Historią przy ul. Karowej 20. Wstęp wolny.
Polacy wymazani. Historia Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku
Od 2 września do 1 października 2014 roku
Wystawa plenerowa przy Krakowskim Przedmieściu 32, przed Pałacem Tyszkiewiczów-Potockich
Warszawa
