Zbiorcze wydanie adresowanych do siostry, dotąd niepublikowanych listów i kartek, których autorką jest Kazimiera Iłłakowiczówna, ukazało się 10 września nakładem WBPiCAK w Poznaniu.
Publikacja zawiera listy i kartki wysyłane przez Kazimierę Iłłakowiczównę do siostry Barbary Czerwijowskiej w latach 1946–1959. Powojenną korespondencję siostry nawiązały w 1946 r., jeszcze podczas pobytu Iłłakowiczówny w Cluju w Rumunii i kontynuowały ją po powrocie poetki do Polski i jej zamieszkaniu w Poznaniu (Czerwijowska mieszkała w Warszawie). Rok 1959 nie jest ważną cezurą w życiu sióstr, a zakończenie zbioru na tej dacie wynika z faktów pozamerytorycznych – mianowicie wydana w książce korespondencja pochodzi z zasobów Biblioteki Raczyńskich i jest jedynym do tej pory uporządkowanym archiwum listów Iłłakowiczówny do siostry. Z tego samego powodu w wydawnictwie nie zostały opublikowane listy i kartki pisane przez Barbarę.
Po śmierci Kazimiery Iłłakowiczówny w 1983 r. siostrzenica poetki i jedyna spadkobierczyni, Janina Czerwijowska, miała dokonać podziału dobytku ciotki z jej sublokatorskiego mieszkania w Poznaniu przy ulicy Gajowej 4/8 – część rzeczy pozostawić w lokum, którym zaopiekowała się Biblioteka Raczyńskich, część przewieźć do swojego mieszkania w Warszawie i rozdysponować według własnych potrzeb i uznania. Janina Czerwijowska przewoziła rzeczy Iłły partiami i podróżowała pociągiem, co nie wpływało na komfort przeprowadzki. Najprawdopodobniej pragnęła, aby wszystkie prywatne listy i zapiski Iłłakowiczówny znalazły się na Radziłowskiej w Warszawie, w mieszkaniu siostry poetki, Barbary Czerwijowskiej, chociaż nie miała sprecyzowanych planów co do zużytkowania spadku po ciotce. Siostrzenica wiedziała, że ponad sto teczek zawierających korespondencję, dokumenty osobiste, maszynopisy i rękopisy Kazimiera Iłłakowiczówna przygotowała samodzielnie – z pomocą lektorek – i zdeponowała w Bibliotece Kórnickiej PAN; drugą partię dokumentów i korespondencji przekazała zaś Bibliotece w Bydgoszczy. Wydawało się więc, że w domu pozostawiła to, co dla niej najcenniejsze i z czym nie chciała się za życia z nikim dzielić. Podczas ostatniej wizyty w Poznaniu Janina, spiesząc się na pociąg, zapomniała zabrać kilku foliowych toreb (…) – ze wstępu Lucyny Marzec.
Dr Lucyna Marzec, przygotowująca korespondencję do edycji, opatrzyła listy wstępem oraz setkami przypisów, w których m.in. wyjaśnia, kim są osoby przywoływane przez poetkę, co znacznie ułatwia czytelnikowi odbiór i pomaga w zorientowaniu się w wielości relacji, jakie Iłłakowiczówna utrzymywała i pielęgnowała przez całe życie.
Wydanie zaopatrzone jest w indeks osobowy, reprodukcje niektórych kart i listów, niepublikowane wcześniej wspólne fotografie Iłły i Barbary oraz córek Barbary.
Kazimiera Iłła Iłłakowiczówna (urodzona 6 sierpnia 1892 r. w Wilnie, zmarła 16 lutego 1983 r. w Poznaniu) – polska poetka, prozaiczka, dramaturg i tłumaczka. Była nieślubną córką Barbary Iłłakowiczówny i Klemensa Zana (syna Tomasza Zana Promienistego, bliskiego przyjaciela Adama Mickiewicza). Wcześnie osierocona, dostała się pod opiekę krewnych, następnie przygarnęła ją Zofia Buynowa z Zyberk-Platerów, która wychowywała ją i dbała o jej wykształcenie. Iłłakowiczówna studiowała w Oksfordzie i na Uniwersytecie Jagiellońskim. Podczas I wojny światowej była siostrą miłosierdzia w armii rosyjskiej. Od 1918 r. pracowała w MSZ, w latach 1926–1935 była sekretarzem Józefa Piłsudskiego, po jego śmierci znów trafiła do MSZ. W latach 1936–1938 odbyła podróż po Europie z wykładem o marszałku Piłsudskim. Należała do najwybitniejszych postaci życia literackiego Warszawy w dwudziestoleciu międzywojennym. W 1939 r. ewakuowała się do Rumunii, gdzie spędziła II wojnę światową, utrzymując się dzięki nauczaniu języków obcych. W 1947 r. wróciła do Polski i zamieszkała w Poznaniu. Przez resztę życia zajmowała się przekładami literatury europejskiej, nauczaniem języków obcych oraz własną twórczością. Wydała m.in. tomy wierszy: Ikarowe loty (1911), Rymy dziecięce (1923), Obrazy imion wróżebne (1926) – potem wznawiane jako Portrety imion, Słowik litewski (1936), Lekkomyślne serce (1959), Wiersze dziecięce (1959), Szeptem (1966) – ostatni autorski tom wierszy (później ukazywały się wybory utworów), Ta jedna nić. Wiersze religijne (1967), Liście i posągi (1968), Odejście w tło (1976). Była autorką próz, takich jak m.in.: Ścieżka obok drogi (1939), Z rozbitego fotoplastikonu (1957), Niewczesne wynurzenia (1958), Trazymeński zając (1968) oraz książki dla dzieci Bajeczna opowieść o królewiczu LaFiCzaniu, o żołnierzu Soju i o dziewczynce Kio (1918). Pisała też dramaty, jak np. tom Rzeczy sceniczne (1969). Była autorką wielu przekładów, tłumacząc z języków: angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego, rumuńskiego i węgierskiego. Odznaczona została Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1934) i Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury (1935). Otrzymała m.in.: Nagrodę Literacką miasta Wilna (1930); Państwową Nagrodę Literacką (1935); Nagrodę Ministerstwa Kultury i Sztuki (1967); Nagrodę miasta Poznania (1968) oraz Nagrodę Państwową I stopnia (1976). W 1981 r. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przyznał jej tytuł doktora honoris causa. W 1984 r. jej poznańskie mieszkanie przy ul. Gajowej 4 zostało przekształcone w muzeum-pracownię poświęconą poetce. Od 1983 r. w Warszawie przyznawana jest najlepszym debiutanckim tomikom poetyckim Nagroda im. K. Iłłakowiczówny, a jej uroczyste wręczenie odbywa się zawsze w mieszkaniu przy Gajowej.
Lucyna Marzec – pracuje w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pracę doktorską o gatunkach pisarstwa historycznego Jadwigi Żylińskiej napisała pod kierunkiem prof. dr hab. Ewy Kraskowskiej. Za pracę magisterską poświęconą twórczości Zofii Nałkowskiej otrzymała wyróżnienie w konkursie im. J. J. Lipskiego i nagrodę w konkursie na najlepszą pracę magisterską z zakresu gender studies Podyplomowych Gender Studies IBL PAN. Stypendystka Fundacji UAM, Ministra Edukacji oraz Fundacji Rodziny Kulczyków. Publikowała w tomach zbiorowych (np. Pisarstwo kobiet pomiędzy dwoma dwudziestoleciami, red. A. Galant, I. Iwasiów, Kraków 2012) i czasopismach naukowych, m.in. w: Pamiętniku Literackim, Przestrzeniach Teorii, Poznańskich Studiach Polonistycznych. Prowadzi zajęcia na polonistyce i podyplomowych gender studies. Współpracuje z Interdyscyplinarnym Centrum Badań Płci i Tożsamości Kulturowej UAM oraz Festiwalem No Women No Art, dla którego regularnie organizuje literackie przechadzki po Poznaniu. Redaguje Wielkopolski Słownik Pisarek.
Kazimiera Iłłakowiczówna
Listy do siostry Barbary Czerwijowskiej z lat 1946–1959
Opracowała, przypisami i wstępem opatrzyła Lucyna Marzec
Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu
