Od 19 września w łódzkim Muzeum Sztuki ms1 będzie można oglądać wystawę prac pt. Teresa Żarnowerówna (1897-1949). Artystka końca utopii.
Teresa Żarnowerówna była jedną z najradykalniejszych osobowości polskiej sceny artystycznej dwudziestolecia międzywojennego. Jej nazwisko weszło do kanonu historii sztuki, mimo to życiorys wciąż kryje wiele tajemnic. Powszechnie funkcjonują niesprawdzone informacje na temat artystki, łącznie z błędną datą jej śmierci. Wystawa Teresa Żarnowerówna (1897-1949). Artystka końca utopii to efekt wieloletnich badań Milady Ślizińskiej i Andrzeja Turowskiego, w których odkrywali postać Żarnowerówny, jej życie i twórczość. Dzięki ich pracy po raz pierwszy poznamy kulisy ucieczki artystki z ogarniętej wojną Europy. Jest to także pierwsza tak obszerna prezentacja jej dzieł – zarówno ze zbiorów polskich, jak i amerykańskich i zachodnioeuropejskich.
Ta pierwsza jak dotąd monograficzna wystawa artystki zdaje się szansą nie tyle jej przypomnienia, co raczej nowego odkrycia – twierdzi historyczka sztuki dr Agnieszka Rejniak Majewska. Twórczość i życie Żarnowerówny od wielu lat analizował i opisywał badacz sztuki awangardowej i współkurator wystawy – profesor Andrzej Turowski. Od 1965 roku prowadził korespondencję z bratem artystki, badał zachowane w Polsce, Francji i Wielkiej Brytanii dokumenty, jak również dzieła znajdujące się w londyńskich zbiorach. Zgromadzone w tym czasie informacje i artykuły o Żarnowerównie, znajdujące się m.in. w pracach: Konstruktywizm polski i Budowniczowie świata, stanowiły bazę dla dalszych badań nad jej życiem i twórczością.
Teresa Żarnowerówna urodziła się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej i należała do grona młodych i aktywnych artystów, działających już po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Podczas artystycznej edukacji zainteresowała się ideami awangardy, a w szczególności konstruktywizmem, który w kraju rozwijali m.in. Władysław Strzemiński, Katarzyna Kobro, Mieczysław Szczuka, Henryk Stażewski, Henryk Berlewi i Szymon Syrkus. Artystkę, obok awangardowych idei sztuki, interesowały również radykalne projekty polityczne. Wraz ze swoją życiową miłością, artystą Mieczysławem Szczuką, współpracowała z komunistycznym środowiskiem działaczy robotniczych.
W życiu Żarnowerówny nie brakowało dramatycznych wydarzeń. Jej świat zachwiał się, kiedy Szczuka zginął tragicznie w 1927 roku w czasie wspinaczki w Tatrach. Szczególnie trudne okazały się lata 30., to w czasie tej dekady powoli dojrzewała w niej myśl o wyjeździe z Polski. W 1937 roku zdecydowała się zamieszkać we Francji i rozpocząć nowy etap życia. Losy Teresy Żarnowerówny po wyjeździe z kraju zainteresowały Miladę Ślizinską, która twórczość artystki zaczęła badać w 2009 roku. W 2011 roku rozpoczęła poszukiwania mające na celu prześledzenie życia i twórczości Żarnowerówny od momentu wyjazdu do Paryża. Był to obszar badań dotąd prawie nieznany. Przez ponad dwa lata kuratorka wystawy prowadziła poszukiwania w archiwach i bibliotekach Polski, Włoch, Wielkiej Brytanii, a przede wszystkim Stanów Zjednoczonych.
Prace badawcze pozwoliły prześledzić dramatyczną ucieczkę artystki z Paryża przez Madryt do Lizbony. Od ataku hitlerowskich Niemiec na Francję Żarnower szukała schronienia przed prześladowaniami. Jej celem stało się o uzyskanie wizy do USA, co wymagało ogromnej determinacji, przeskoczenia restrykcyjnych barier biurokratycznych oraz przekonania urzędników, że jest warta uratowania i nie będzie finansowym obciążeniem dla swojego nowego kraju. Na wystawie zaprezentowanych zostanie szereg dokumentów i listów świadczących o dramatycznym oczekiwaniu w coraz mniej otwartej na przybyszów Portugalii, a także dokumentujących późniejsze przybycie do Nowego Jorku, zawodowe i osobiste sukcesy i porażki, wspomnienia i refleksje z nowego świata. W ekspozycję łódzkiej wystawy wpisana zostanie fragmentaryczna rekonstrukcja innej wystawy artystki, zaprezentowanej w 1946 roku w Galerii Peggy Guggenheim w Nowym Jorku, której towarzyszył tekst krytyczny autorstwa Barnetta Newmana.
Wystawa w Muzeum Sztuki w Łodzi stanowi nie tylko pierwsze monograficzne opracowanie dorobku jednej z najważniejszych artystek polskich XX wieku, ale i kolejne przedsięwzięcie skłaniające do ponownego przemyślenia polskiej kultury i historii I połowy XX wieku. Dramatyczne losy Teresy Żarnower uciekającej z Europy to także wręcz sensacyjna opowieść o sytuacji emigranta czasu wojny.
Kuratorzy: Milada Ślizińska, Andrzej Turowski
Identyfikacja graficzna wystawy: Maciej Buszewicz
Projekt ekspozycji: Wunderteam
Teresa Żarnowerówna (1897-1949). Artystka końca utopii
Wernisaż: 19 września 2014 roku, godz. 18.00
Wystawę będzie można oglądać do 24 listopada 2014 roku
Muzeum Sztuki w Łodzi, ms1
ul. Więckowskiego 36
Łódź
