6 października w Biurze Literackim ukazała się Tragedia człowieka Imre Madácha w nowym przekładzie Bohdana Zadury. Poemat, swoją formą przypominający Fausta, jest podróżą po dziejach ludzkości, cywilizacji i kultury.
Tragedia człowieka to najważniejsze dzieło węgierskiej dramaturgii i element węgierskiej tożsamości. Fabuła Tragedii człowieka opiera się na wędrówce Adama, Ewy i Lucyfera, który chce dowieść, że dla człowieka nie ma na ziemi żadnego miłosierdzia, a jego egzystencja jest skazana na bezsens. W tym celu pierwsi ludzie odbywają wędrówkę po świecie i w czasie, odwiedzając m.in. niewolniczy starożytny Egipt, pogrążoną w herezji Pragę czy Paryż w dobie rewolucji. W takich obszarach porusza się bowiem romantyczna wyobraźnia Madácha.
Ostatecznie, jak pisze profesor Pál S. Varga:
Adam nie ma najmniejszych wątpliwości, że jego cel jest nieosiągalny, a ludzkość czeka straszliwy koniec, jednakże rodzi się w nim wiara w inny sens życia, dla którego – choć jest niezrozumiały i wątpliwy – warto podjąć walkę.
Ta wiara rodzi się w nim, gdy okaże się, że Ewa spodziewa się dziecka.
Poemat z 1862 roku tłumaczony był na kilkanaście języków, na niektóre wielokrotnie. Przekład, którego podjął się Bohdan Zadura, był nie lada wyzwaniem, gdyż poemat Madácha jest uznawany w kulturze węgierskiej za dzieło narodowe, podobnie jak w Polsce Pan Tadeusz. Dramat stał się częścią węgierskiej tożsamości i źródłem inspiracji. Wystawiany na deskach tamtejszych teatrów (również tych polskich) nie traci na aktualności.
Imre Madách urodził się w 1823 roku w miejscowości Alsòsztregova. Z wykształcenia prawnik, członek Węgierskiej Akademii Nauk. Od 1861 był posłem do Parlamentu. Jest autorem m.in. Cywilizatora (1859), Mojżesza (1861) i Tragedii człowieka (1861). Dotąd w Polsce ukazało się tylko jedno tłumaczenie Tragedii człowieka autorstwa Lwa Kaltenbergha. Od jego pierwszej publikacji minęło już ponad pięćdziesiąt lat. Madách zmarł w 1864 roku.
Bohdan Zadura urodził się w 1945 roku. Jest poetą, prozaikiem, tłumaczem i krytykiem literackim, autorem licznych tomów poetyckich, książek translatorskich, opowiadań i powieści, redaktorem naczelnym Twórczości. We wrześniu wydał najnowszy tom Kropka nad i, który jest jego (licząc książki przekładowe) trzydziestą pozycją w Biurze Literackim; poprzednio ukazały się: Nocne życie (nagrodzone Silesiusem) i Zmartwychwstanie ptaszka.
Książka ukazała się przy wsparciu Ambasady Węgier oraz Węgierskiego Instytutu Kultury.
Imre Madách Tragedia człowieka
Premiera: 6 października 2014 roku
Biuro Literackie
