31 marca w Galerii Sztuki Współczesnej w Opolu odbędzie się wykład profesora Piotra Garbaczewskiego pt. Efekt motyla – przypadek czy konieczność towarzyszący wystawie Magdaleny Żołędź 01 w ramach projektu Nowe Opole.
Magdalena Żołędź w swoich poszukiwaniach artystycznych zainteresowała się potencjałem błędu. Jej niezwykle spójna koncepcja, poruszająca ważną kwestię dotyczącą technologicznych procesów wpływających na ostateczny kształt dzieła, poddaje w wątpliwość przyjęte konwencje estetyczne i formalne.
Fraza efekt motyla, zgrabnie podsumowująca nieprzewidywalne – czasem katastrofalne – skutki mało z pozoru istotnych , niewinnie wyglądających zdarzeń, jest elementem wiedzy potocznej. Sprowadza ona, przykładowo lecz bardzo przesadnie , pojawienie się niszczycielskiego tornada na Mazowszu do absolutnie koniecznego skutku przysłowiowego trzepotu skrzydeł motyla tydzień lub dwa wcześniej , na przedmieściach Berlina. Punktem wyjścia jest zdarzenie przypadkowe, inicjujące pewien proces dynamiczny, którego skutkiem będzie po pewnym czasie przypadkowa (dla obserwatora np. w Pułtusku) katastrofa pogodowa . Ten skrót myślowy, w oczach fizyka wyraża nieprzewidywalność w prognozowaniu wyników pewnych procesów , jeśli popełni choćby minimalny błąd w ocenie (wynikającej z pomiarów) ich warunków początkowych. W fizyce nie ma pomiarów bezbłędnych, a badania matematyków wsparte symulacjami numerycznymi, ujawniły istnienie szerokiej gamy procesów dynamicznych, w tym fizycznych, biologicznych, czy socjologicznych (nie wyczerpuję tu tematu), których wspólną cechą jest ogromna wrażliwość na wybór lub ustalenie przez badacza właśnie warunków początkowych.
Powołaniem fizyka–teoretyka jest miedzy innymi tworzenie i analiza właściwości uproszczonych modeli zjawisk (szumnie – modeli Rzeczywistości, a w wersji naprawdę pompatycznej – teorii wszystkiego). Ważnym testem ich poprawności jest nie tylko zgodność wyników obserwacji doświadczalnych z zasadami funkcjonowania modelu teoretycznego, ale też umożliwienie przewidywania skutków manipulacji badacza aparaturą pomiarową dedykowaną do badania zjawisk przybliżanych przez ten model. A więc (choćby w przybliżeniu) prognozowania skutków planowanego doświadczenia. Tymczasem, precyzyjna analiza modeli, wsparta eksperymentami numerycznymi, taką prostą przewidywalność albo ogranicza, albo po prostu wyklucza. A źródłem problemów jest błąd pomiaru lub nie do końca zamierzony błąd wpisu danych (wynikający z niepewności pomiarowej) do algorytmu obliczeniowego – często stanowiącego model procesu dynamicznego .
Właściwym jest w tym miejscu nawiązanie do kompozycji fotograficznych – prac Magdaleny Żołędź . Mieszczą się one w nurtach w fotografice wykorzystujących przypadek lub błąd w strategii samego fotografowania czy w technice obróbki zdjęć metodami cyfrowymi. Możliwe są tu ingerencje w algorytmy kodowania i odczytu zakodowanego obrazu, wprowadzanie mutacji kodów przez zamierzone błędy w instrukcjach. Niezamierzone (przypadkowe) błędy indukuje też własny szum wszelkich użytkowanych urządzeń.
Wykład jest próbą wskazania, że pojęcie nieprzewidywalności to ważny element w pracy badawczej, nie tylko w naukach ścisłych. Przeciwstawiam je pojęciu konieczności (jeśli Słońce wzeszło w wszystkie poranki mojego życia, to na pewno wzejdzie również jutro !). Ramy estetyczne wykładu tworzą wizualizacje, uzyskane z wykorzystaniem technik numerycznych w ramach teorii chaosu deterministycznego oraz geometrii fraktalnej. Wspominając o fraktalach w sztuce (obrazy fraktalne), odwołam się też do prac M. C. Eschera, J. Pollocka oraz kilku przykładowych prac w technice glitch art.
Magdalena Żołędź – urodziła się w 1989 roku w Opolu. W latach 2008-2011 studiowała kulturoznawstwo na Uniwersytecie Opolskim (studia licencjackie, specjalność: antropologia nowych mediów), następnie w latach 2011–2013 kulturoznawstwo na Uniwersytecie Wrocławskim (studia magisterskie, specjalność: krytyka artystyczna). Od 2012 studiuje fotografie na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Tworzy wideo, animacje, fotografie oraz książki artystyczne. Jej prace były pokazywane między innymi w Galerii Związku Polskich Artystów Plastyków w Opolu (2007), Galerii U we Wrocławiu (2013), w galerii Mała Czarna i galerii FF w Łodzi (2013, 2014) oraz w Ptapty przy Teatrze Polskim w Poznaniu (2014).
Prof. Piotr Garbaczewski – urodził się w Opolu. Profesor nauk fizycznych, nauczyciel akademicki w instytucie Fizyki Uniwersytetu Opolskiego. Prowadzi badania naukowe w zakresie fizyki teoretycznej, zajmuje się podstawami fizyki kwantowej oraz nierównowagowej fizyki statystycznej. Obecnie koncentruje się na właściwościach dynamiki nieliniowych , nielokalnych oraz losowych modeli układów fizycznych. Jego zainteresowania poznawcze częściowo mieszczą się w nurcie zwanym modelowaniem rzeczywistości . Wykraczają jednak poza granice tego pragmatycznego obszaru badań , sięgając do abstrakcyjnej i skomplikowanej formalnie nierzeczywistości, problematyki badawczej, której zastosowania praktyczne bywają wątpliwe.
Spotkanie Efekt motyla – przypadek czy konieczność z prof. Piotrem Garbaczewskim
31 marca 2015 roku, godz. 18.00
wydarzenie towarzyszące wystawie Magdaleny Żołędź 01
Kuratorka: Agnieszka Dela-Kropiowska
Wystawa czynna od 12 do 31 marca 2015 roku
Galeria Sztuki Współczesnej w Opolu
