Muzeum Narodowe w Krakowie zaprasza na wakacyjne spotkanie z intrygującą Damą. To Eugenia Wyszomirska, kobieta, której oryginalna uroda w latach 30. ubiegłego wieku tak bardzo zafascynowała Stanisława Ignacego Witkiewicza, że nie zawahał się zaczepić jej na ulicy i poprosić o pozowanie. Na szczęście dama nie tylko nie spoliczkowała natręta, ale też przychyliła się do jego prośby, a dziesięć z rozlicznych portretów, jakie były efektem tej znajomości, możemy oglądać od 14 lipca do 6 września w Galerii Sztuki XX wieku w Gmachu Głównym MNK. Zostały wypożyczone z Muzeum Historii Katowic.
Latem 1933 r. na jednej z warszawskich ulic Witkacy wypatrzył i zagadnął Eugenię Wyszomirską. Była niezwykle podobna do Jadwigi Janczewskiej, narzeczonej artysty, której samobójcza śmierć w 1914 r. zmieniła jego życie. Wielokrotnie nawiązywał w swojej twórczości do tej tragedii, czuł się za nią częściowo odpowiedzialny.
Malarza zafascynowało nie tylko podobieństwo Eugenii do zmarłej Jadwigi, ale także nieregularne rysy jej twarzy, znakomicie korespondujące z teorią Czystej Formy. Nazywał ją La Dame Asymétrique – Asymetryczą Damą – i miał niebagatelny wpływ na jej życie. Gdy się poznali, Wyszomirska, młodsza o 18 lat od Witkacego, przeżywała właśnie kryzys małżeństwa ze statecznym jubilerem. Przyjęła propozycję uznanego choć kontrowersyjnego artysty, aby przyjechać do Zakopanego. Mieszkała w znanych pensjonatach, wędrowała po Tatrach, przyjaźniła się z Walerią Głogowską, której mąż, Józef Głogowski, wtajemniczał ją w arkana fotografii, uczestniczyła w spotkaniach towarzyskich elit. W 1935 r. poślubiła Józefa Stopkę – ratownika i przewodnika tatrzańskiego. Witkacy wciąż prosił ją o pozowanie, stworzył kilkadziesiąt portretów Asymetrycznej Damy we wszystkich typach swojej „Firmy Portretowej”.
Po II wojnie światowej Eugenia osiadła w Katowicach, gdzie prowadziła zakład fotograficzny. Oprócz wspomnień z młodości zachowała 26 portretów namalowanych przez Witkacego. Jej ostatnią wolą było przekazanie tej kolekcji miastu, co przyczyniło się do powstania Muzeum Historii Katowic, w którym trwa właśnie (do 30 sierpnia) wystawa rysunków, obrazów i fotografii Witkacego pod tytułem Witkacy i kobiety. Nienasycenie. Można na niej obejrzeć także prace młodszego Witkiewicza z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie.
9 sierpnia o godz. 12.00 MNK zaprasza na rozmowę przy portretach z historykiem sztuki, starszym kustoszem Muzeum Historii Katowic, Natalią Kruszyną – autorką książek Pałam chęcią rysowania Jej Asymetrji… Witkacy oraz Witkacy i kobiety. Nienasycenie. Ostatnia pozycja jest komentarzem do katowickiej wystawy pod tym samym tytułem.
(oprac. MB na podstawie tekstu Natalii Kruszyny)
Asymetryczna Dama – Eugenia Wyszomirska (1903 Częstochowa – 1979 Katowice)
Portrety ze zbiorów Muzeum Historii Katowic
Od 14 lipca do 6 września 2015 roku
Muzeum Narodowe w Krakowie (Gmach Główny, Galeria Sztuki Polskiej XX wieku)
