Do 6 września w Bunkrze Sztuki w Krakowie potrwa wystawa w ramach projektu zatytułowanego Potlacz. To projekt filozoficzno-performatywny z udziałem dzieci i młodzieży, do którego materiałem wyjściowym jest bajka Sławomira Shutego Kopciuszek idzie na wojnę, czyli historia kołem się toczy.
W swojej ogólnej teorii ekonomii Georges Bataille porównuje gromadzenie dóbr do prób gromadzenia energii słonecznej. Zgodnie z prawami natury energii tej nie można magazynować i dlatego musi ona ulec zatraceniu. Jedną z najbardziej skrajnych form uwalniania naddatków energii akumulowanych przez społeczeństwa jest wojna. Według filozofa klasyczna ekonomia nie docenia doniosłości systemów ekonomicznych społeczności pierwotnych opartych na wymianie, rozpatrując je tylko w kategoriach handlu wymiennego.
Sensem takich systemów wymiany darów nie było jednak ich pozyskiwanie, lecz dawanie prowadzące czasami, jak w przypadku stosowanego m.in. przez plemiona Indian Ameryki Północnej potlaczu, do przesadnej rozrzutności czy wręcz rytualnego niszczenia dóbr. Antropologiem, który jako pierwszy opisał społeczność opartą na kulturze daru był Bronisław Malinowski. W Argonautach zachodniego Pacyfiku (1922, wyd. polskie 1967) opisał słynny rytuał Kula, polegający na okrężnej wymianie cennych przedmiotów o znaczeniu symbolicznym i obrzędowym. Dzięki niemu mieszkańcy wysp Pacyfiku swobodnie i bezpiecznie przemieszczali się pomiędzy odległymi wyspami.
Potlacz to projekt filozoficzno-performatywny z udziałem dzieci i młodzieży, do którego materiałem wyjściowym jest bajka Sławomira Shutego Kopciuszek idzie na wojnę, czyli historia kołem się toczy. Bohaterka odmawia przyjęcia darów i uczestnictwa w bajce na dotychczasowych zasadach. Podwójną odmową doprowadza nie tylko do zawieszenia bajkowej rzeczywistości (gdyż w świecie bajek dochodzi do strajku), lecz przede wszystkim do przemyślenia mechanizmów konstruujących dziecięcą wyobraźnię. Zastanówmy się, czym w świecie zdominowanym przez konsumpcjonizm byłaby dziś odwrócona ekonomia darów?
Tytułowy rytuał to inspiracja do poszukiwania przez dzieci alternatywnych systemów społecznych. Widzimy go nie tylko w kategoriach kulturowych, antropologicznych czy ekonomicznych, lecz także w jego wymiarze wizualnym – wszak rytualny potlacz był ceremonią niebywale widowiskową. Scenerią projektu Potlacz będzie wystawa w formie monumentalnej instalacji – mobilnego placu zabaw – złożonej z elementów które zostaną rozbudowywane przez uczestników. Zostanie ona potraktowana jako swoisty model zachowań społecznych, prowokując tym samym pytania o to, na ile najmłodsi odtwarzają wzorce przejęte ze świata dorosłych, a na ile są w stanie zaproponować własne rozwiązania. Temu przekonaniu towarzyszy wiara, że dzieci są zdolne do artykułowania własnych potrzeb, które często różnią się od tych oczekiwanych od nich przez dorosłych, a także przekonanie, że to właśnie one o świecie powiedzieć nam mogą o wiele więcej, niż my sami dostrzegamy.
W finale projektu Potlacz zbudowana przez uczestników instalacja stanie się scenografią spektaklu przygotowanego przez dzieci wspólnie z Igą Gańczarczyk.
Potlacz
Od 5 lipca do 6 września 2015 roku
Kuratorka: Anna Bargiel
Premiera spektaklu: 29 sierpnia 2015 roku
Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki
Kraków
