Fragile – Wojna o wojnę

Ukazał się nowy numer pisma kulturalnego „Fragile”, tym razem poświęcony wojnie.

Pismo kulturalne „Fragile”, nr 2, 2015 – okładka (źródło: materiały prasowe wydawcy)

Każdy temat powinno się traktować jak najbardziej poważnie – ale wagę słów wypowiadanych na temat wojny z jakichś powodów odczuwa się podwójnie. Do tych najczęściej powtarzanych po zakończeniu II wojny światowej należało słowo „pamięć”. Czy tylko ja mam wrażenie, że zaczęliśmy już zapominać? Owszem, współczesne konflikty – straszne i coraz realniejsze – przypominają o sobie i działają na wyobraźnię. Od kiedy wojna nie toczy się wyłącznie „gdzieś daleko”, ale „całkiem blisko”, znów zaczęliśmy się nią interesować.

Tyle że to zainteresowanie wywołuje stan dziwnej mobilizacji: zbrojenia się w nienawiść i proste rozwiązania, robienia mentalnych zapasów porywczości i brawury. W tym stanie – jeszcze nie gorączki, ale już znacznego pobudzenia – próbuje się nas przekonywać, że wielkie zdobycze cywilizacji czasów pokoju (jak ochrona praw mniejszości czy walka o uniknięcie katastrofy ekologicznej) to tylko fanaberie nic niewarte w obliczu wojennego zagrożenia, które nie jest już tak wyimaginowane jak wcześniej. W tym stanie często myli się rozwagę z lękliwością, wiarę w demokratyczne procedury z gnuśnością, a nadzieję na rozwiązywanie konfliktów bez przemocy z naiwnością. To nie oznacza, że lękliwość, gnuśność i naiwność nie istnieją. Bo nawet arsenał sprawdzonych przekonań, świetnie uzasadnionych idei czy niezachwianej wiary nie zwalnia ludzi od ich podstawowego obowiązku: myślenia i dokonywania wyborów, w każdej nowej sytuacji wciąż od nowa.

Ze wszystkimi negatywnymi i pozytywnymi tego skutkami wojna jako medialny temat wróciła na dobre. I my nie unikaliśmy tematów, które porusza się dziś najczęściej. Ukraina i Rosja pojawiają się w naszych tekstach nie raz i nie dwa, podobnie jak Afganistan i Irak czy też problemy wynikające z rozwoju technologii wojskowej i pojawienia się nowego pola walki – czyli Internetu. I w każdym z tych przypadków jesteśmy przekonani, że są to wartościowe i oryginalne spojrzenia na te zagadnienia.

Dla mnie, osoby urodzonej w 1980 roku, historia świata odkąd pamiętam dzieliła się na „przed” i „po” II wojnie. W babcinych wspomnieniach pojawiał się pełen zestaw postaci i zdarzeń z opowieści z tamtych czasów: dobry Niemiec, polski szabrownik, ucieczki z pociągu, śmierć na robotach w Rzeszy, strach przed Rosjanami idącymi na Berlin i niewybredne żarty, kiedy już przechodzili, głupie a częste na polskiej wsi śmierci z powodu niewybuchów. Wojna była przerażająca i ciekawa jednocześnie. Na swój sposób fascynująca; w specyficznym, ciemnym znaczeniu tego słowa, ale jednak – tak jak fascynujące są inne sytuacje graniczne. To prawda, ta fascynacja zbyt łatwo może się przerodzić w coś niezdrowego; popkultura wojnę najczęściej trywializuje albo niebezpiecznie oswaja. Może dlatego na własny, zupełnie prywatny użytek wymyśliłem filtr: dobry film wojenny to taki, po którym nie chce się iść na wojnę.

Mam nadzieję, że ten numer „Fragile” jest dobry.

Tomasz Gregorczyk, List od Redakcji

SPIS TREŚCI

Wojna nie jest abstrakcją. Wywiad z Tomaszem Żuradzkim, filozofem, współredaktorem antologii tekstów Etyka wojny. Rozmawiali Anna Gregorczyk i Tomasz Gregorczyk

Literatura

Antoniego Słonimskiego pacyfizm między wojnami – Paweł Sobczak
Amis a wojna, czyli natura występku – Wit Pietrzak
Reportaż literacki: Swietłana Aleksijewicz – burzycielka mitu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej – Agata Kupracz
Dwugłos na marginesie antologii Wschód-Zachód. Wiersze z Ukrainy i dla Ukrainy pod redakcją Anety Kamińskiej: Zakłócona transmisja i martwy szczur. Poezja o Ukrainie – Klaudia Muca; Wiersze z Ukrainy – „…słowo na «u», które jest krainą, które oznacza kraj”! – Julia Poczynok

Sztuka

Noc w muzeum IV: wojna – Olga Kosińska
Obraz jako pole walki. Prolegomena do niemieckiej batalii o pamięć malarstwa – Justyna Balisz
Niebieska intymność – Jolanta Bobala
Wyłączcie miny i bezgłośne ruchy. O wojnach na gesty – Patrycja Cembrzyńska
Wojna w tle na Instagramie – Martyna Nowicka

Muzyka

Wojowanie i jego artystyczne artykulacje w czasach rewolucji hipisowskiej w USA i Wielkiej Brytanii – Andrzej Dorobek
Dźwięki wojny. Tanatosonika Martina Daughrty’ego – Tomasz Gregorczyk
Formy – naturalna multimedialność (19): Wojny spacerowe – Michał Górczyński

Film

Jak polskie kino przegrywa walkę z talibami? – Artur Zaborski
Wszyscy mieszkamy w Oranie – Katarzyna Maćkała
Postmodernistyczny obraz pamięci traumatycznej. Hiszpański cyrk Àlexa de la Iglesii – Karolina Boroń

Antropologia

Antropolog – badacz, żołnierz czy aktywista? – Elżbieta Olzacka
Wojna filozofów, czyli chińska myśl wojenna – Rafał Mazur
Bestialstwa, dramaty i brudna polityka. (Po)wojny czeczeńskie oczyma Rosjan i Czeczenów – Stanisława Budzisz-Cysewska
Kwiatem w karabin – o kontrkulturowych reakcjach na wojnę w Wietnamie – Katarzyna Koćma

Cyberwojna