Nie żyje profesor Jerzy Vetulani – wybitny neurobiolog, biochemik, profesor nauk przyrodniczych, ale także popularyzator nauki. Zmarł w wieku 81 lat w jednym z krakowskich szpitali, do którego trafił po wypadku samochodowym. Napisał kilkaset prac badawczych o międzynarodowym zasięgu i należał do najczęściej cytowanych naukowców polskich w dziedzinie biomedycyny.
Jerzy Vetulani urodził się w 1936 roku w Krakowie jako pierwszy syn Adama Vetulaniego, profesora i kierownika Katedry Prawa Kościelnego na Uniwersytecie Jagiellońskim, oraz Ireny z domu Latinik, biolożki, córki generała Franciszka Latinika. Adam Vetulani wziął udział w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku. Przedostał się do Rumunii, a następnie do Francji, gdzie również brał udział w walkach. Po wkroczeniu armii niemieckiej do Krakowa Irena Vetulani z synem Jerzym oraz jego braćmi musieli opuścić mieszkanie. Vetulani wspominał lata wojenne jako ciekawe, pełne fascynujących aktywności i odkrywania otaczającego świata, podważając zbiorowy, martyrologiczny obraz rozpaczy i nieszczęścia.
Vetulani rozpoczął edukację w 1942 roku przystępując od razu do drugiej klasy tajnych kompletów. Od 1948 roku uczęszczał do IV Państwowego Liceum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie, a po jego likwidacji do Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie, które ukończył z wyróżnieniem w 1952 roku.
Już jako nastolatek zupełnie odszedł od religii. Określił siebie z młodych lat mianem „buntownika, który robił wiele rzeczy na przekór rodzicom”. W wieku dwunastu lat zapisał się do Związku Młodzieży Polskiej, ale został usunięty z organizacji wskutek literówki popełnionej w artykule do gazetki szkolnej.
W 1952 rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim (specjalność – fizjologia zwierząt), które ukończył w 1957 roku. W marcu 1956 podjął pracę jako wolontariusz w Zakładzie Farmakologii PAN (później przemianowany na Instytut Farmakologii), z którym związany był aż do końca życia. Następnie, również na Uniwersytecie Jagiellońskim, studiował chemię (specjalność – chemia teoretyczna), którą ukończył w 1963 roku.
Był jednym z założycieli i stałych bywalców Piwnicy pod Baranami, gdzie przez pewien czas pełnił rolę konferansjera. W Piwnicy poznał swoją przyszłą żonę – Marię Pająk, z którą miał dwóch synów: Marka (ur. 1964) oraz Tomasza (ur. 1965). W latach 1955–1962 działał jako prelegent w Krakowskim Dyskusyjnym Klubie Filmowym Studentów. Vetulani przyznał, że dzięki temu nauczył się mówić krótko, ciekawie i szybko wypowiedzi kończąc.
Stopień doktora nauk przyrodniczych otrzymał w 1966 roku, broniąc dysertacji Działanie pochodnych izoksazolu i pirazolu na metabolizm ustroju zwierzęcego przygotowanej pod kierunkiem Józefa Hano. W tym samym roku jako stypendysta Rikera wyjechał na rok do Wielkiej Brytanii. Po złożeniu rozprawy habilitacyjnej, wyjechał na prawie dwa lata do Stanów Zjednoczonych, gdzie od 1973 do 1975 pracował w Vanderbilt University. Międzynarodowe uznanie przyniosło mu odkrycie w 1975 roku (wraz z Fridolinem Sulserem) zjawiska β-downregulacji przez chroniczne podania leków przeciwdepresyjnych. Po śmierci matki zdecydował się wrócić do Polski. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1976, profesora nadzwyczajnego – w 1983, zaś profesora zwyczajnego – w 1989 roku. W 1976 roku objął kierownictwo Zakładu Biochemii Instytutu Farmakologii PAN.
W 1980 wstąpił do „Solidarności”, działał w opozycji demokratycznej.
W 2006 roku Vetulani odszedł z funkcji kierownika Zakłau Biochemii Instytutu Farmakologii PAN i poświecił się w znacznym stopniu popularyzacji nauki. Na tym polu aktywny był już w latach 60., gdy publikował krótkie teksty w czasopiśmie „Wszechświat”. Zasłynął dzięki swoim wykładom popularnonaukowym, w których poruszał najczęściej tematykę funkcjonowania ludzkiego mózgu oraz zależności pomiędzy neurobiologią a różnymi aspektami społecznymi i kulturowymi. Od 2010 roku prowadził blog Piękno neurobiologii, na którym publikował nowości w dziedzinach neurobiologii i psychofarmakologii. Vetulani jako główną motywację do prowadzenia bloga podał chęć dzielenia się własną wiedzą z innymi. Prowadził również kanał na YouTube, gdzie publikował filmy ze swoim udziałem.
Vetulani po 1989 politycznie sympatyzował z centrum i lewicą. Był zwolennikiem legalizacji marihuany, a także ogólnej depenalizacji narkotyków dla osób pełnoletnich. Deklarował się jako ateista, choć jak sam stwierdził, nigdy nie próbował nawracać wierzących na niewiarę. Przez kilkadziesiąt lat pozostawał w serdecznych relacjach z Janem Pawłem II, którego uważał za wybitnego człowieka.
Profesor Jerzy Vetulani
1936–2017
