INXEBA. Zakazana ścieżka, reż. John Trengove

Polska premiera filmu INXEBA. Zakazana ścieżka (oficjalny kandydat RPA do Oscara) odbyła się 27 października.

W niektórych rejonach RPA do dziś praktykuje się rytuał męskiej inicjacji, którego przebieg jest ściśle strzeżoną tajemnicą. Jednym z jej strażników jest Xolani, który raz do roku wraca w rodzinne strony i jako mentor pomaga młodym uczestnikom obrzędu. Jego nowy podopieczny, Kwanda, na co dzień żyje w mieście i ma niewiele wspólnego z tradycjami swoich przodków. Pod presją ojca zgadza się wziąć udział w ceremonii. Szybko jednak odkrywa prawdziwe intencje Xolaniego i kwestionuje sens całego rytuału.

O filmie opowiada reżyser John Trengove: INXEBA powstała z potrzeby uderzenia w stereotypowy obraz męskości czarnoskórych, którą utrwala zarówno kino afrykańskie, jak i światowe. To, że jako biały człowiek przedstawiam rzeczywistość, która nie jest moją własną, oczywiście bardzo komplikuje sytuację. Sprawia, że właściwie jest to bardzo problematyczne. Kluczowa była dla mnie historia, która odzwierciedla tę kwestię. Postać Kwandy reprezentuje osobę spoza tego podporządkowanego tradycjom świata, która mniej więcej uosabia moją wizję praw człowieka i indywidualnej wolności. On też stanowi problem – jego opinie stwarzają zagrożenie dla innych, którzy mają do stracenia o wiele więcej niż on. Na swój sposób mówię tu, że nie mam uniwersalnych odpowiedzi i moje własne wartości niekoniecznie muszą pasować w tym właśnie miejscu.

Nie można się łudzić, że film taki jak ten jest w stanie zapewnić rozwiązania kryzysu, z którym borykają się miliony osób LGBT w Afryce i na całym świecie. Może jedynie przedstawić ten kryzys, który jest w istocie jak głęboka, ciągle poszerzająca się przepaść. Podczas pisania INXEBY niespodziewanie pojawiła się inspiracja ze strony Roberta Mugabe. Według niego i innych afrykańskich przywódców panujących od wczesnych lat 90-tych, homoseksualizm to symptom zachodniej dekadencji, który zagraża „tradycyjnej” kulturze. Więc pomyśleliśmy – ok, użyjemy tego pomysłu. Wyobraźmy sobie, że bycie homo jest jak wirus, który penetruje i psuje patriarchalny organizm i przyjrzyjmy się reakcji tego organizmu.

Ukwaluka to tradycyjny, męski rytuał inicjacjacyjny, który jest praktykowany przez lud Xhosa żyjący w RPA. Dwa razy w roku, grupy nowicjuszy w późnym wieku nastoletnim opuszczają swoje społeczności i wybierają się do odosobnionych obozów, gdzie przeprowadza się na nich rytualne obrzezanie. Przez kilka tygodni zajmują się nimi szkolący ich młodzi mężczyźni, którzy również pochodzą z ich społeczności (khankathas). Po tym czasie chłopcy stają się pełnoprawnymi mężczyznami i spadają na nich wszelkie przywileje i odpowiedzialność dorosłych. Mimo że tradycja wciąż stanowi podstawę kultury Xhosa i jest uważana za kluczowy moment w życiu każdego mężczyzny, coraz częściej spotyka się z krytyką ze względów bezpieczeństwa i jej znaczenia. Chociaż dzielenie się doświadczeniem z rytuału Ukwalukha jest zakazane, Nelson Mandela przełamał to tabu opisując swoją inicjację w autobiografiii Długa droga do wolności (Long Walk To Freedom). Rytuał jest także tematem debiutanckiej powieści współtwórcy INXEBY Thando Mgpolozany – Mężczyzna, który nie jest mężczyzną (A Man Who Is Not A Man).