Do 29 lipca Ucztę Baltazara na obrazie z przełomu XVI i XVII wieku z Muzeum Narodowego w Gdańsku, którego autorstwo przypisywane jest malarzowi z kręgu Izaacka van den Blocke, można oglądać w Willi Caro. Dzieło trafiło do Muzeum w Gliwicach z Muzeum Narodowego w Gdańsku w zamian za wypożyczenie obrazu Chłopiec ze szczygłem Antona Möllera. Obraz ze zbiorów Muzeum w Gliwicach prezentowany jest na wystawie Portret w Gdańsku w XVI–XVII wieku w Zielonej Bramie, gdańskim oddziale Muzeum Narodowego do 30 lipca.
Babiloński władca Baltazar urządził wielką ucztę, podczas której jego dostojnicy, żony i nałożnice pili wino z naczyń liturgicznych zrabowanych w świątyni Jahwe, tym samym bezczeszcząc je. W trakcie biesiady ukazała się ręka, pisząc na ścianie pałacu: mane, tekel, fares. Wezwany do króla prorok Daniel oznajmił mu znaczenie słów. Mane – Bóg obliczył twoje panowanie i ustalił jego kres. Tekel – zważono cię na wadze i okazałeś się zbyt lekki. Fares – twoje królestwo uległo podziałowi; oddano je Medom i Persom. Postać Baltazara to figura bezdusznego i pełnego pychy władcy, a temat jego mrocznej biesiady na przestrzeni dziejów był wielokrotnie podejmowany przez artystów.
Namalowana w 1610 roku Uczta Baltazara pierwotnie znajdowała się w kościele św. Jana w Gdańsku, na północnej ścianie świątyni. Górna część deski z wyłaniającą się ręką i napisami: MANE THETEL PHARES oraz z przedstawieniami muzyków na balkonie zaginęła najprawdopodobniej podczas II wojny światowej. Całość kompozycji, na której wzorował się malarz jest widoczna w miedziorycie Hermana Mullera według rysunku jego syna Jana (Johannesa, (1571–1628, Amsterdam). Wczesną odbitkę z 1597 roku posiadało Stadtmuseum in Danzig, obecnie znajduje się ona na listach zabytków utraconych w wyniku działań wojennych 1939–1945. Na wystawie w Gliwicach obok obrazu prezentowana jest także reprodukcja drugiej z trzech znanych odbitek miedziorytu, pochodzącej z 1624 roku, a znajdującej się obecnie w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku (oryginalne wymiary odbitki 35,4 cm x 39,3 cm).
Uczta Baltazara powstała w czasach, gdy w Gdańsku dominował luteranizm, a katolicy stanowili tylko kilka procent. Odnosząc się do tamtego czasu niektórzy badacze motyw Uczty Baltazara interpretują jako krytykę katolickiego kultu szeroko pojętych „ikon” – oddawania czci obrazom, wizerunkom bóstw i symbolom rzeczy świętych. Ważnym przesłaniem dydaktyczno-moralizatorskim obrazu jest napiętnowanie dwóch grzechów głównych – pychy i nieczystości (rozpusty), jako przyczyny wszelkiego zła i nieuchronnego upadku.
Uczta Baltazara
Do 29 lipca 2018 roku
Willa Caro – Muzeum w Gliwicach
