Maria Jarema, Jaremianka (1908–1958) pierwsze farby dostała od Zygmunta Waliszewskiego, kiedy miała 10 lat. Malować uczył ją brat, Józef Jarema, jednak na przekór oczekiwaniom rodziny i przyjaciół wybrała rzeźbę: w 1929 roku rozpoczęła studia na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni Xawerego Dunikowskiego. Była inicjatorką powstania I Grupy Krakowskiej, stworzonej na początku lat 30. XX wieku przez artystów o lewicowym zacięciu, którzy wierzyli, że rewolucja artystyczna pociągnie za sobą zmiany społeczne. W centrum tych zmian miał znaleźć się człowiek – nieskrępowany cenzurą, zupełnie wolny.
Przed wojną Jaremianka współpracowała z eksperymentalnym teatrem Cricot, a także z Adamem Polewką i Jonaszem Sternem podczas realizacji szopek politycznych. Była autorką kilkunastu scenografii, projektowała kostiumy i maski, czasem sama stawała na scenie. Grała m.in. Wandę i Literkę „K” w teatrzyku Tam-Tam oraz Kobietę Nowoczesną w Zielonych latach, sztuce napisanej z myślą o niej przez Józefa Jaremę. W czasie wojny pracowała jako szatniarka w Domu Plastyków i projektowała zabawki w warsztatach lalek artystycznych. Ze względu na trudne warunki życiowe porzuciła rzeźbę i malowała przede wszystkim gwasze i akwarele na sprzedaż. Po wojnie zwróciła się ku abstrakcji. Z czasem zaczęła eksperymentować nie tylko z formą, lecz także z materiałem: wykształciła własną technikę, która była połączeniem monotypii z temperą.
Wspólnie z Tadeuszem Kantorem i Kazimierzem Mikulskim założyła teatr Cricot 2 i zaangażowała się w reaktywację Grupy Krakowskiej. We współpracy z Robotniczym Domem Kultury zrealizowała spektakl Niech się zbudzi drwal Pabla Nerudy (1949), a dla teatru Cricot 2 zaprojektowała kostiumy do Mątwy Stanisława Ignacego Witkiewicza (1956) i Cyrku Kazimierza Mikulskiego (1957). W roku 1958 reprezentowała sztukę polską na 29. Biennale w Wenecji. W tym samym roku otrzymała za zaprezentowane tam prace nagrodę Associazione Italo-Polacca (Stowarzyszenia Włosko-Polskiego) im. Francesco Nullo.
Wystawa Jaremianka. Zostaję w tym teatrze. Podoba mi się tu jest próbą spojrzenia na dorobek Marii Jaremy z perspektywy jej dokonań teatralnych – poprzez analizę takich elementów scenicznych jak przestrzeń, ciało, ruch, forma, światło oraz barwa – a także propozycją czytania różnych wcieleń artystki rozproszonych pomiędzy dzieła plastyczne, literaturę, teatr, „legendę miejską” i towarzyskie anegdoty. Konteksty, wokół których obraca się wystawa, nie tworzą monografii, ale – tak samo jak sztuka Jaremianki – układają się w obraz złożony z wielu perspektyw. Ponadto pozwalają interpretować się jako heterogeniczny proces budowania napięć, rozbijania i sklejania postaci, konsolidacji form.
Wystawa otwarta w 60. rocznicę śmierci i 110. rocznicę urodzin artystki skupia się na jej powojennej twórczości, która mówiła językiem abstrakcji – którego trzeba się najpierw nauczyć, by móc od niego świadomie odchodzić.
Jaremianka. Zostaję w tym teatrze. Podoba mi się tu
Organizatorzy: Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka, Muzeum Śląskie w Katowicach
Kuratorki: Ania Batko, Ada Grzelewska
Od 22 września 2018 roku do 17 lutego 2019 roku
Wernisaż: 21 września 2018 roku, godz. 18:00
Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka w Krakowie
