Wystawa Orient poświęcona jest rozważaniom nad tożsamością Europy Środkowo-Wschodniej oraz różnorodnym postawom i praktykom artystycznym podejmowanym przez artystów i artystki. Poddaje refleksji nasze – mieszkańców tego niejednorodnego regionu – wspólne doświadczenia, przekonania i strategie.
Zbieżne realia historyczne, socjopolityczne i kulturalne sprawiły, że z jednej strony kieruje nami silne poczucie przynależności geograficznej, ale z drugiej strony nasze pochodzenie wywołuje w nas czasem poczucie wstydu. Paradoksalnie tym, co nas łączy, są sprzeczności. Żyjemy gdzieś między afirmacją a negacją, między poczuciem dumy i odrębności a nieustannym pragnieniem dogonienia Zachodu. Ten konflikt jest utrzymywany przez stereotypy i potoczne sposoby myślenia o Europie Środkowo-Wschodniej, nie pozostając bez wpływu na twórczość artystyczną.
Zimna wojna postawiła w Europie wyraźną granicę między Wschodem i Zachodem. Zarysowany wówczas geopolityczny podział z biegiem lat przestał mieć znaczenie, mimo to do dziś nie udało się wyjść poza głęboko zakorzenione schematy myślenia. Europa Środkowo-Wschodnia wciąż postrzegana jest przez pryzmat owych stereotypów, a związane z tym traumy i kompleksy przekazywane są z pokolenia na pokolenie.
Tytułowy Orient to nie tylko okcydent Europy, ale też oczywiste nawiązanie do koncepcji Edwarda Saida, według której region, stający się przedmiotem refleksji, jest jedynie projekcją, formacją, która nigdy nie istniała w wyobrażonym kształcie. Wystawa w ironiczny sposób podważa autorytarny oraz uproszczony i homogeniczny obraz Europy Środkowo-Wschodniej. Proponuje porzucenie oczywistych podziałów oraz zachęca do przewartościowania wschodnioeuropejskiego doświadczenia. Prezentuje współczesnych artystów i artystki związanych z regionem do tej pory przeważnie marginalizowanym w zachodniocentrycznej historii sztuki.
Wystawa jest rodzajem spektaklu, którego scenografię stanowią prace poruszające tematy obecne w naszej mentalności i kulturze. Pokazuje sceny z subiektywnej historii Europy Środkowo-Wschodniej od końca lat 80. XX wieku. Poszczególne części wystawy – Poczekalnia, Wszyscy wystrojeni, ale nie mają dokąd pójść, Karpackie łąki cyfrowe, Diabeł w maszynie, Cienie przeszłych przyszłości – prowadzą nas przez wspólne doświadczenia, które ukształtowały społeczną i kulturową tożsamość naszych pokoleń. Orient porusza wątki, które dotyczyły mieszkanek i mieszkańców, ale dopiero teraz zyskują na atrakcyjności – również wśród odbiorców z Zachodu.
Musieliśmy przebyć długą drogę od doświadczenia komunizmu, przez początki kapitalizmu i zachłyśnięcie się kulturą Zachodu. Przez kontestację dotarły w końcu do punktu, w którym lata 90. XX wieku, pod hasłem „poor but sexy” [biedni ale sexy], stają się na powrót aktywne, a ikonosfera „zaginionej dekady” wokół transformacji ustrojowej źródłem inspiracji i znakiem naszych czasów.
Wystawa kuratorowana przez Michala Novotný’ego pomyślana jest w formie ekspozycji podróżującej. Do tej pory prezentowana była w dwóch europejskich instytucjach: w Centrum Sztuki Współczesnej Kim? w Rydze (Łotwa) oraz Pałacu Sztuk Pięknych – BOZAR w Brukseli (Belgia). Ostatnia odsłona wystawy w Bunkrze Sztuki, powstaje przy współpracy kuratorskiej z Anną Bargiel.
Artyści: Darja Bajagić, Wojciech Bąkowski, Matei Bejenaru, Piotr Bosacki, Pavel Brăila, Veronika Bromová, Jan Brož, Jiří Černický, Anetta Mona Chişa & Lucia Tkáčová, Matyáš Chochola, Romana Drdová, Habima Fuchs, Anežka Hošková, Jasanský & Polák, Atis Jākobsons, Zsófia Keresztes, Aurora Király, Adrian Kiss, Adam Kokesch, Jiří Kovanda, Václav Litvan, Piotr Łakomy, Pavla Malinová, David Maljković, Jimena Mendoza, Gizela Mickiewicz, Marge Monko, Vlad Nancă, Ioana Nemeş, Alice Nikitinová, Richard Nikl, Pakui Hardware, Julius Reichel, Dragana Sapanjoš, Jiří Skála, Adéla Součková, Petr Štembera, Аwdej Ter-Oganjan, Mark Ther, Wiktor Timofiejew, Jerzy Truszkowski, Emöke Vargová, Martin Vongrej, Jana Želibská
Orient. „Nowy Wschód” w sztuce artystów z regionu Europy Środkowo-Wschodniej
Kurator: Michal Novotný
Współkuratorka: Anna Bargiel
Wernisaż: 21 września 2018 roku, godz. 18.00
Od 22 września do 9 grudnia 2018 roku
Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki w Krakowie
