Od niedawna w Muzeum Etnograficznym w Krakowie można zostać świadkiem projektu Od nowa: eksperymentalnej przebudowy wystawy stałej.
Centralnym punktem Od-nowy jest drzewo, pozornie uschłe, ale tu nabierające nowej siły. To prawdziwa axis mundi wystawy – inspirowana emausowymi drzewkami życia. Suchy świerk, który przyjechał z Karkonoszy, w Muzeum na powrót zielenieje i z impetem wbija się w niezwykły nieboskłon – beton, który przemienił się w pola uprawne.
Manifestacja budzącego się na wiosnę życia i sił witalnych zostanie pokazana docelowo przez przenikające się cztery strony wiosennego świata skupione w obrzędowych znakach: pisankach; wierzbach-palmach; postaciach negocjatorów z pogranicza światów (zapowiada je fotografia Siudych Bab) i krakowskich odpustach, Emausie i Rękawce.
Wstępną koncepcję zobaczyć można na prezentowanej na wystawie makiecie.
Eksperymentalną przebudowę rozpoczęto od jajka. Poświęcona mu część wystawy Parę jajek podarujcie to opowieść o pisance jako darze (zapisane na jajkach życzenia).
Wątek pierwszy (osobna nisza), to mnogość kodów i wątków pisanych na małej powierzchni (nazwy motywów – od żartobliwych po poetyckie).
Wątek drugi (kolejna nisza) to pisanka, która może być sposobem poszukiwania własnej tożsamości (układające się w mapę nazwy miejsc, z których pochodzą pisanki w kolekcji MEK).
Wątek trzeci (kolejna nisza) to skala i różnorodność kolekcji MEK. Po raz pierwszy prezentowane są pisanki spoza terenu Polski – z najstarszą pisanką monasterską z 1880 roku – unikatowym dziełem sztuki niemal jubilerskiej (umieszczono je w osobnym puzderku).
Szkło powiększające, dzięki któremu zwiedzający ma szansę z bliska zobaczyć misterny kunszt pokrywających jajka zdobień, budzi w nim odkrywcę i poszukiwacza, wyostrzając spojrzenie, pozwala wyraźniej zobaczyć to, co gołemu oku może umknąć.
Warto zwrócić uwagę na trzy elementy: cytat przypominający o magicznym zastosowaniu jajka, archiwalną fotografię przywołującą zabawę jajkami, turlającą się pisankę z napisem wzór za matki i babki, nawiązującą do zrzucania jaj ze wzgórza na Rękawce.
Są to kolejne wątki związane z wiosenną obrzędowością, które planujemy rozwinąć na kolejnych etapach pracy nad wystawą.
Tak więc Od-nowa w obecnym kształcie jest próbą pokazania procesu, odsłania nasz sposób myślenia i poszukiwań. Tworzy przestrzeń niejednoznaczną, która prowokuje.
Trwają prace nad ciągiem dalszym w tej sali. W przyszłości pojawią się specjalne informatory, pozwalające wniknąć w kolejne warstwy informacji i szczegółów.
Niemniej już teraz postawiono pytanie: jak w świadectwach życia z przeszłości odnaleźć nutę uniwersalną, nigdy nie przebrzmiałą?
styczeń 2012
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli
Kraków
