13 kwietnia 2009 roku w Muzeum Śląskim w Katowicach w Galerii Malarstwa Polskiego 1800-1945, po raz ostatni można będzie zobaczyć wystawę Arcydzieła mistrzów polskiego malarstwa. Muzeum Śląskie na prawie 5 miesięcy zamyka swoją sztandarową wystawę stałą, aby od września 2009 roku pokazać ją w nowoczesnej odsłonie.
Galeria Malarstwa Polskiego pochodzi ze zbiorów przedwojennego Muzeum Śląskiego. Jest to kolekcja obejmująca obrazy z lat 1800-1945, zajmująca jedno z czołowych miejsc w kraju. Prezentuje najwybitniejszych polskich malarzy tego okresu, jak również najważniejsze zjawiska i kierunki w sztuce polskiej, poczynając od realizmu poprzez romantyzm, impresjonizm, symbolizm, secesję aż do malarstwa okresu międzywojennego.
Większość obrazów z galerii zaliczyć można do najwybitniejszych osiągnięć w historii sztuki polskiej. Wymienić tu można takie dzieła jak: Błękitny chłopiec i Amazonka Piotra Michałowskiego, portrety Henryka Rodakowskiego i Jana Matejki, obrazy Józefa Chełmońskiego, malarstwo braci Gierymskich, a szczególnie słynną Pomarańczarkę Aleksandra Gierymskiego, Sulamitkę Maurycego Gottlieba, Lato Aleksandra Kotsisa, obrazy przedstawicieli Młodej Polski – Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera, polskich impresjonistów – Józefa Pankiewicza, Władysława Podkowińskiego, Leona Wyczółkowskiego i zbiór pejzaży Jana Stanisławskiego, portrety wybitnej polskiej malarki Olgi Boznańskiej, a także obrazy malarzy tworzących w okresie międzywojennym, takich jak Tadeusz Makowski, Roman Kramsztyk czy Stanisław Ignacy Witkiewicz.
Kolekcja była gromadzona od 1927 roku przez ówczesnego dyrektora Muzeum Śląskiego, dr. Tadeusza Dobrowolskiego, jednak początki istnienia Muzeum sięgają 1924 roku. Przed wybuchem II wojny światowej kolekcja liczyła 280 obrazów olejnych, pasteli i akwarel, a była eksponowana tymczasowo w gmachu Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego w Katowicach. Planowane na 1940 rok przeniesienie zbiorów do nowo wznoszonego gmachu Muzeum Śląskiego nigdy nie doszło do skutku z powodu wybuchu wojny. Budynek muzealny, jeden z najbardziej nowoczesnych w Europie, symbol kultury polskiej na Śląsku, został przez hitlerowców doszczętnie zniszczony i rozebrany, a zbiory muzealne – przewiezione do Landesmuseum w Bytomiu.
Wskutek braku odpowiedniego zabezpieczenia znaczna ich część, zaginęła bądź została zrabowana. Po wojnie kolekcja malarstwa polskiego znalazła się pod fachową opieką w Muzeum Śląskim w Bytomiu, przemianowanym w 1950 roku na Muzeum Górnośląskie.
Kiedy w 1984 roku wznowiło działalność reaktywowane Muzeum Śląskie w Katowicach, zaadaptowano do pracy muzealnej budynek dawnego hotelu usytuowany w centrum miasta, wróciła również do Katowic – po blisko 50 latach – kolekcja malarstwa polskiego pochodząca z przedwojennego Muzeum. Mimo znacznych strat wojennych jest to zbiór niezwykle cenny, gromadzący obrazy o wysokich walorach artystycznych, namalowane przez wybitnych malarzy polskich XIX i początków XX wieku.
W latach 1985-1990 Muzeum Śląskie dokonało kolejnych zakupów, uzupełniając przedwojenną kolekcję dziełami takich artystów jak: Aleksander Orłowski, Andrzej Grabowski, Franciszek Kostrzewski, Teodor Axentowicz, Stanisław Chlebowski, Tymon Niesiołowski, Jan Stanisławski czy Stanisław Ignacy Witkiewicz. Ostatnim nabytkiem galerii był zakupiony w 2008 roku obraz Stanisława Grocholskiego Odczynianie uroku.
Muzeum Śląskie
Katowice, al. W.Korfantego 3
