21 września w Warszawie rozpoczął się 55. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień.
55. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień to Warszawska Jesień… z głosem. To hasło odnosi się do muzyki, która posługuje się tekstem, działaniem scenicznym, znaczeniem. A więc opera? Też, ale jako szczególny przypadek. Ponieważ chodzi o tekst w muzyce niejednokrotnie tylko domyślny, działanie sceniczne nierzadko jedynie zasugerowane, znaczenie często nieoczywiste. Tak więc głos, ale w sensie zabierać głos, a dopiero potem głos jako śpiew.
Stąd w programie różnorodne formy instrumentalne mówiące jak Speakings Jonathana Harvey’a na orkiestrę i elektronikę, utwór w którym kompozytor kształtuje brzmienie orkiestrowe kierując się analizą spektralną głosu mówiącego człowieka, lub Ein Brief Mauricio Kagela, z którego to tytułowego listu – miłosnego – słyszymy jedynie początkowy zwrot: Meine Liebe, dalej zaś solistka śpiewa pełne ekspresji frazy bez słów, których obecność wyraźnie się jednak wyczuwa. Podobnie w utworze na śpiew alikwotowy i orkiestrę On a Sufficient Condition for the Existence of Most Specific Hypothesis amerykańskiego kompozytora i wokalisty Kena Ueno. Muzyka obywa sie bez słów, ale jest podszyta mową dziecka (tegoż Ueno w wieku lat sześciu), którą w początkowym fragmencie słyszymy odtwarzaną z boomboxu. Także Kryštofa Mařatki Zvěrohra, cykl pieśni antropoidalnych (określenie kompozytora), dobrze egzemplifikuje ten sposób podejścia do muzyki.
Tegoroczna idea w oczywisty sposób wiąże się też z różnorodnymi formami, łączącymi muzykę z pozamuzycznymi środkami wypowiedzi. I tak, oprócz Historii, nastąpi polskie prawykonanie utworu Georgesa Aperghisa – Luna Park na głos, flet kontrabasowy, perkusję i komputer (kompozycja została zamówiona wspólnie przez paryski IRCAM i Warszawską Jesień). European Workshop for Contemporary Music przedstawi koncert muzyczno-teatralny, a w nim prawykonania światowe: kompozycje zamówione przez Warszawską Jesień u Jagody Szmytki i przez Program 2 Polskiego Radia u Artura Zagajewskiego oraz nową wersję Vivarium Manosa Tsangarisa, ucznia twórcy gatunku teatru instrumentalnego – Mauricio Kagela. Duet Petrini – Jünger (flety kontrabasowe) dokona pierwszych na świecie wykonań utworów Kenta Olofssona, Pierre’a Jodlowski’ego i Aleksandry Gryki. Będą to dzieła multimedialne, przeznaczone na owe nisko brzmiące flety, dźwięki elektroniczne oraz wideo. Zespół śpiewaków Camerata Silesia przedstawi Phylakterion Pawła Szymańskiego, wykonywaną w języku greckim kompozycję, którą nazwać by można rodzajem muzycznego rytuału modlitewnego, inspirowaną tekstami wczesnego chrześcijaństwa, odkrytymi podczas wykopalisk archeologicznych na terenie południowego Egiptu. W koncercie, który odbędzie się w kościele Ewangelicko-Reformowanym, dzieło to poprzedzą utwory chóralne Krzysztofa Baculewskiego, Ukrainki Anny Korsun i Litwinki Juste Janulyte.
Jednym ze znaczących wydarzeń odnoszących się do idei tegorocznego festiwalu będzie INORI na tancerzy (lub mimów) i orkiestrę (w wersji na tancerkę i taśmę), kompozycji Karlheinza Stockhausena, w której różnego rodzaju gesty (modlitewne, rytualne) wielu kultur świata, ściśle zsynchronizowane z dźwiękami, niejako unaoczniają płynącą muzykę. Solistką będzie znakomita realizatorka tego niezwykle wymagającego dzieła, Agnieszka Kuś.
Po raz pierwszy na Warszawskiej Jesieni wystąpi duet młodych, znakomitych muzyków: Macieja Frąckiewicza (akordeon) i Magdaleny Bojanowicz (wiolonczela). Przedstawią oni kompozycje Adriany Hölszky i Matthiasa Pintschera oraz – to następny debiut na Jesieni, tym razem kompozytorski – utalentowanego młodego twórcy Wojciecha Blecharza. Odbędzie się światowe prawykonanie jego nowego utworu, stanowiącego część większego projektu operowego, nad którym kompozytor aktualnie pracuje. Zamówiona przez Warszawską Jesień kompozycja przeznaczona jest na akordeon, wiolonczelę oraz głos solowy. Wykonawczynią partii solowej będzie wspaniała mezzosopranistka Anna Radziejewska, która w drugiej części koncertu, wraz z orkiestrą Aukso, przedstawi także specjalnie dla niej skomponowane i jej dedykowane Cantiere del Poema Salvatore Sciarrina. Ten niezwykle wyrafinowany, wybitny włoski twórca znany jest z wielu dzieł wokalno-instrumentalnych oraz z oper.
Głosu nie będą pozbawione także dwa koncerty, które z pewnością można zaliczyć do jednych z najważniejszych wydarzeń festiwalowych: chodzi o koncert z udziałem Studia Eksperymentalnego z Freiburga oraz występ Ensemble Intercontemporain z Paryża. Słynny freiburgski ośrodek muzyki elektronicznej zaprezentuje utwory przeznaczone na głosy, instrumenty i dźwięki elektroniczne, a będą to: Guai ai gelidi mostri Luigiego Nona, kompozycje Chai Czernowin i Marka André oraz światowe prawykonanie nowego utworu Jamili Jazylbekovej. W wykonaniu Ensemble Intercontemporain pod dyrekcją Patricka Davina, jednej z najznakomitszych orkiestr kameralnych uprawiających muzykę współczesną, usłyszymy z kolei dwie kompozycje György Kurtága: 4 Capriccios i Four Poems by Anna Akhmatova (wystąpi sopranistka Natalia Zagorinskaja) oraz światowe prawykonania trzech utworów kompozytorów polskich: Stanisława Bromboszcza, Tadeusza Wieleckiego i Lidii Zielińskiej. Kompozycje Stanisława Bromboszcza i Lidii Zielińskiej zostały zamówione przez Warszawską Jesień.
Tadeusz Wielecki, Dyrektor Festiwalu
55. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej Warszawska Jesień
Od 21 do 29 września 2012 roku
Warszawa
