Natura i miasto. Publiczna zieleń miejska we Wrocławiu od schyłku XVIII do połowy XX wieku to wystawa podejmująca próbę prezentacji najważniejszych, według autorki – Iwony Bińkowskiej, problemów związanych z wykorzystaniem sztuki ogrodowej w pejzażu miejskim. Na wystawie zaprezentowano projekty i źródła ikonograficzne dotyczące terenów spacerowych, parków i skwerów wrocławskich. Zgromadzony materiał został zgrupowany wokół czterech wiodących zagadnień:
Promenada – otwarcie miasta,
Nowy wymiar dawnych parków prywatnych,
Park blisko domu,
Wszechobecność sztuki ogrodowej.
Każda z części może być oglądana niezależnie, w dowolnej kolejności.
Prezentacja Promenady wrocławskiej, wytyczonej po 1813 roku na terenach dawnych fortyfikacji, skupia się na pytaniu o proces przekształcania, pierwotnie romantycznego w swej istocie założenia, w najważniejszy „salon mieszczański”, będący odbiciem aspiracji politycznych, ekonomicznych i kulturalnych wrocławian.
W odmiennym kierunku potoczyła się ewolucja dawnych parków prywatnych, takich jak założenia w Starych Szczytnikach, Osobowicach czy Popowicach. Już w czasie projektowania, ich właściciele myśleli o potrzebach mieszczan. Wykupione przez miasto i przekształcane przez najwybitniejszych wrocławskich ogrodników krajobrazu, a także architektów, zyskiwały rozbudowane programy funkcyjne i ideowe będące odbiciem zmieniających się zainteresowań i obyczajów wrocławian.
Parki tworzone od podstaw z myślą o masowym, mieszczańskim użytkowniku to założenia ściśle związane z koloniami willowymi (Pola Stawowe, park Południowy, park Szczytnicki), dzielnicami i osiedlami mieszkaniowymi (plac św. Macieja, park Stanisława Tołpy, park Stanisława Staszica, park Wschodni). Idea tworzenia ich wokół centralnych parków, lub odwrotnie, otaczanie ich założeniami rekreacyjnymi, pojawiła się we Wrocławiu około połowy XIX wieku i niezmiennie towarzyszyła urbanistyce w następnym stuleciu, znajdując znakomite realizacje w miastach-ogrodach (Karłowice, Pawłowice) i modernistycznych osiedlach (Sępolno, Grabiszyn, Popowice, Księże Małe).
O potrzebie istnienia sztuki ogrodowej w organizmie miejskim najlepiej świadczą niewielkie skwery, zieleńce, aleje, szpalery drzew, a także, szeroko dyskutowane w okresie międzywojennym, kompozycje balkonowe i okienne. Ich wszechobecność nadawała zupełnie nowych znaczeń krajobrazowi miejskiemu.
Równolegle do dominującego na wystawie nurtu tematycznego – funkcjonowania zieleni publicznej we Wrocławiu – zaakcentowane zostały silne związki ideowe i formalne z teorią sztuki ogrodowej. Stąd obecność wśród eksponatów licznych traktatów, wzorników i prac teoretycznych pochodzących z XVIII i XIX wieku.
Przedmiotem wystawy nie są jednak jedynie dzieła sztuki ogrodowej, równie ważnym bohaterem tej historii jest mieszczaństwo wrocławskie – zbiorowy twórca, mecenas i użytkownik tych dzieł. Bez takich osobowości jak wieloletni dyrektor Ogrodu Botanicznego – profesor Heinrich Robert Göppert, burmistrz Georg Bender, czy też twórcy – architekt Johann Friedrich Knorr, ogrodnicy Julius Lösener, Hugo Richter, Paul Dannenberg czy Franz Hahnel nie byłaby możliwa realizacja koncepcji „wszechobecności sztuki ogrodowej”. Rola tych postaci i całej rzeszy wrocławian skupionych m.in. wokół Towarzystwa Upiększania została na wystawie zasygnalizowana, choć w symbolicznym zakresie.
Ekspozycji towarzyszy publikacja, o nieznacznie odmiennym tytule Natura i miasto. Publiczna zieleń miejska we Wrocławiu od schyłku XVIII do początku XX wieku. Ogółem prezentowanych jest około 70 projektów i źródeł kartograficznych, 50 rysunków, rycin, fotografii, kart pocztowych oraz 10 dzieł teoretycznych. Eksponaty pochodzą ze zbiorów Archiwum Państwowego we Wrocławiu, Biblioteki Uniwersyteckiej, Muzeum Architektury oraz zbiorów prywatnych. Ekspozycja będzie trwała od 6 lipca do końca sierpnia.
