„W pewnym momencie zapytał mnie o rzeźbę Theodora Roszaka. Odpowiedziałem, że mi się nie podoba, co mu zaimponowało… Powiedział także, że krytyka artystyczna zwykle jest zajęciem godnym politowania i przestrzegł przed studiowaniem historii sztuki”. W takich słowach Michael Fried wspominał swoje pierwsze spotkanie z Clementem Greenbergiem, które uznał za formujące jego tożsamość jako krytyka i historyka.
Choć drogi obu krytyków ostatecznie się rozeszły, w latach 60 i 70-tych dali się poznać jako równie gorliwi obrońcy pewnej – jak się zdawało – odchodzącej wówczas w przeszłość, modernistycznej koncepcji sztuki. Obaj traktowali sprawy sztuki z ogromną powagą, stawiając wysokie wymagania zarówno wobec niej, jak i wobec siebie jako autorów starających się przekazać co jest istotne w jej doświadczeniu. Pojęcie „doświadczenia” – choć obarczone właściwą sobie dozą niejasności – stało się w ich myśleniu swoistym słowem-kluczem. Służyło ono zaakcentowaniu tego, co w spotkaniu z dziełem jest nieredukowalne i specyficzne, co nie daje się łatwo przełożyć na gotowe formuły, a przede wszystkim odróżnia uważny kontakt ze sztuką od wysilonych inscenizacji i otaczającego świata spektaklu. Stawki wydawały się ustalone, podobnie jak ferowane przez Greenberga i Frieda negatywne oceny dotyczące pop-artu czy minimalizmu. Kategoryczne podziały nie zawsze jednak pokrywały się z ich jednostkowym osądem na temat konkretnych dzieł. Ponawiany test doświadczania sztuki i namysł nad tym doświadczeniem prowadziły też stopniowo do rewizji wcześniej przyjętych, jednoznacznie wartościujących opozycji – kiczu i awangardy, autentyczności i teatralności, do odkrycia na nowo starej zasady, że niezbywalna sztuczność sztuki jest jej drogą do realności. Nacisk, jaki obaj krytycy kładli na konieczność, natychmiastowość i definitywność sądów estetycznych, finalnie pokazuje nam, że nie sama treść tych sądów jest najbardziej interesująca (ani też to, czy się z nimi zgadzamy czy też nie), lecz ich nierzadko meandryczne uzasadnienia.
Podczas spotkania z Agnieszką Rejniak-Majewską (autorką monografii Polityka doświadczenia. Clement Greenberg i tradycja formalistycznej krytyki sztuk) i Krzysztofem Pijarskim (autorem książki Archeologia modernizmu Michael Fried, fotografia i nowoczesne doświadczenie sztuki) porozmawiają o obu tych postaciach, o tym co we współczesnej sobie sztuce cenili i krytykowali, co motywowało ich pisarstwo i w czym może być ono interesujące dla współczesnego odbiorcy. Dyskusję poprowadzi Daniel Muzyczuk.
Teatralność i opór. Clement Greenberg, Michael Fried i nowoczesne doświadczenie sztuki
4 października 2018 roku, godz. 18.00
Muzeum Sztuki w Łodzi ms²
