{"id":11020,"date":"2010-10-08T00:06:45","date_gmt":"2010-10-07T23:06:45","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/?p=11020"},"modified":"2012-12-12T23:03:57","modified_gmt":"2012-12-12T22:03:57","slug":"stefan-dambski-egzekutor-osrodek-karta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2010\/10\/stefan-dambski-egzekutor-osrodek-karta\/","title":{"rendered":"Stefan D\u0105mbski, Egzekutor"},"content":{"rendered":"

Stefan D\u0105mbski<\/strong>, tytu\u0142owy Egzekutor w 1942 roku, jako 17-latek trafi\u0142 do oddzia\u0142u AK. Przydzielono mu zadanie likwidacji Niemc\u00f3w i konfident\u00f3w. Po zaj\u0119ciu Rzeszowszczyzny przez Sowiet\u00f3w D\u0105mbski kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 \u2014 wykonywa\u0142 wyroki na przedstawicielach nowej w\u0142adzy, a tak\u017ce bra\u0142 udzia\u0142 w akcjach przeciwko Ukrai\u0144com.<\/p>\n

\"Stefan<\/a>
Stefan D\u0105mbski, "Egzekutor"<\/figcaption><\/figure>\n

Opisuj\u0105c te wydarzenia, autor pokazuje zarazem, w jaki spos\u00f3b \u2014 b\u0119d\u0105c nastolatkiem \u2014 nauczy\u0142 si\u0119 zabija\u0107 i dlaczego polubi\u0142 to zaj\u0119cie. Egzekutor jest wi\u0119c nie tylko opowie\u015bci\u0105 z \u017cycia partyzanta, ale przede wszystkim studium spustoszenia, jakie w cz\u0142owieku sieje wojna \u2014 nawet, je\u015bli walczy on po s\u0142usznej<\/em> stronie. Swoje wspomnienia D\u0105mbski spisywa\u0142 pod koniec \u017cycia, zdobywaj\u0105c si\u0119 na niezwykle szczere i przejmuj\u0105ce wyznanie.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka uka\u017ce si\u0119 w ramach cyklu Tematy Karty<\/em>.\u00a0Jest to nowa seria ksi\u0105\u017cek historycznych O\u015brodka KARTA, w kt\u00f3rej prezentujemy najciekawsze teksty publikowane we fragmentach na \u0142amach kwartalnika Karta<\/em>, uzupe\u0142niane o dodatkowe materia\u0142y.<\/p>\n

Fragmenty ksi\u0105\u017cki: <\/strong><\/p>\n

Do AK zaci\u0105gn\u0105\u0142 mnie m\u00f3j dobry przedwojenny znajomy [Stanis\u0142aw Pa\u0142ac], starszy ode mnie, kt\u00f3ry mia\u0142 w konspiracji stopie\u0144 podporucznika. Nie nale\u017ca\u0142 do Czternastki, kt\u00f3ra w moje tereny rzeszowskie przysz\u0142a du\u017co p\u00f3\u017aniej, ale do Drugiej Plac\u00f3wki \u201eJ\u00f3zefa\u201d. Mia\u0142 pseudonim \u201eStach\u201d. On by\u0142 moim bezpo\u015brednim dow\u00f3dc\u0105 i \u201ekontaktem\u201d. On odebra\u0142 ode mnie przysi\u0119g\u0119 w ma\u0142ej wiejskiej chacie, przy zapalonej na Biblii \u015bwieczce.<\/p>\n

Dopiero dwa tygodnie po zaprzysi\u0119\u017ceniu spotka\u0142em si\u0119 po raz pierwszy z naszymi ch\u0142opcami z konspiracji. By\u0142em raczej zawiedziony. Nie nosili broni. Nie przechodzili \u017cadnych \u0107wicze\u0144. Ich zadaniem by\u0142o tylko przenoszenie meldunk\u00f3w. Od tego i ja zacz\u0105\u0142em.<\/p>\n

Wst\u0105piwszy w szeregi AK spodziewa\u0142em si\u0119 wi\u0119cej ak\u00accji i emocji, marzy\u0142em o s\u0142awie. A tu przez pierwsze trzy miesi\u0105ce nic si\u0119 nie dzieje. Co dwa dni wyrusza\u0142em z meldunkami, kt\u00f3re wybiera\u0142em spod jednego kamienia po to, aby je zanie\u015b\u0107 i w\u0142o\u017cy\u0107 pod kamie\u0144, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 15 kilometr\u00f3w dalej. […]\n

Mieszka\u0142em wtedy na wsi z bratem i ciotk\u0105, zacz\u0105\u0142em marzy\u0107 o tym, aby wyj\u015b\u0107 z domu i przenie\u015b\u0107 si\u0119 do dywersji. Wiedzia\u0142em, \u017ce czekaj\u0105 mnie ci\u0119\u017ckie warunki w lasach, ale czu\u0142em te\u017c, \u017ce b\u0119d\u0119 tam mia\u0142 \u017cycie urozmaicone i pe\u0142ne mocnych wra\u017ce\u0144, kt\u00f3rych tak zawsze szuka\u0142em. Powzi\u0105\u0107 decyzj\u0119 by\u0142o \u0142atwo, ale dosta\u0107 si\u0119 do dywersji to by\u0142a inna sprawa. O \u201eJ\u00f3zefie\u201d ju\u017c s\u0142ysza\u0142em, ale dost\u0119pu do niego nie mia\u0142em \u017cadnego ani te\u017c nie wiedzia\u0142em, gdzie go szuka\u0107. Przyszed\u0142 mi z pomoc\u0105 czysty przypadek.<\/p>\n

Mia\u0142em w tym czasie koleg\u0119 Jurka. Ch\u0142opak do ta\u0144ca i do r\u00f3\u017ca\u0144ca. Ciekawe, \u017ce cho\u0107 sam do AK nie nale\u017ca\u0142, jako\u015b zawsze akowc\u00f3w sobie za kumpli dobiera\u0142. A\u017c tu bomba wybuch\u0142a! Kt\u00f3rego\u015b popo\u0142udnia przychodzi do mnie \u201eStach\u201d i m\u00f3wi, \u017cebym uwa\u017ca\u0142, co m\u00f3wi\u0119 do Jurka, bo si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce co tydzie\u0144 regularnie widuje si\u0119 z Gestapo. Prosi\u0142 mnie, \u017cebym tymczasowo widywa\u0142 si\u0119 z Jurkiem jak poprzednio, a\u017c do przyj\u015bcia ch\u0142opc\u00f3w z dywersji, kt\u00f3rzy wykonaj\u0105 likwidacj\u0119.<\/p>\n

Zobaczy\u0142em natychmiast swoj\u0105 wielk\u0105 szans\u0119. Powiedzia\u0142em \u201eStachowi\u201d, \u017ce mam schowany u siebie pod \u0142\u00f3\u017ckiem polski kbk i poprosi\u0142em, \u017ceby mi pozwoli\u0142 wyko\u0144czy\u0107 Jurka. M\u00f3wi\u0142em, \u017ce zaproponuj\u0119 mu polowanie na sarny, na kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie po kryjomu polowa\u0142em, i sprawa za\u0142atwiona. Z pocz\u0105tku \u201eStach\u201d ani s\u0142ysze\u0107 o tym nie chcia\u0142, t\u0142umaczy\u0142, \u017ce nie mam do\u015bwiadczenia, \u017ce jak Jurek co\u015b wyczuje, to mo\u017ce by\u0107 du\u017ca wsypa, \u017ce to \u201ech\u0142opak kuty na cztery nogi\u201d. Po godzinnej perswazji zgodzi\u0142 si\u0119 na wszystko, cho\u0107 niech\u0119tnie. Po wyj\u015bciu \u201eStacha\u201d odetchn\u0105\u0142em g\u0142\u0119boko. […] Nie przysz\u0142o mi jako\u015b do g\u0142owy, \u017ce za par\u0119 godzin mam zastrzeli\u0107 cz\u0142owieka, \u017ce musz\u0119 pozbawi\u0107 \u017cycia nie do\u015b\u0107, \u017ce istot\u0119 ludzk\u0105, to w dodatku swojego koleg\u0119, z kt\u00f3rym niejedn\u0105 flaszk\u0119 samogonu si\u0119 wypi\u0142o. Uwa\u017ca\u0142em to widocznie za rzecz zupe\u0142nie normaln\u0105, za rzecz, kt\u00f3ra musi by\u0107 zrobiona, za spe\u0142nienie zwyk\u0142ego patriotycznego obowi\u0105zku. To, \u017ce zg\u0142osi\u0142em swoje us\u0142ugi ochotniczo, nie by\u0142o wa\u017cne.<\/p>\n

Na drugi dzie\u0144 po mojej rozmowie ze \u201eStachem\u201d przyszed\u0142 Jurek. Ciotka posz\u0142a na plebani\u0119. Byli\u015bmy sami w mieszkaniu. Jurek, weso\u0142y jak zawsze, opowiada\u0142 mi nowiny z ostatnich dw\u00f3ch dni. Wyci\u0105gn\u0105\u0142em z szafy buteleczk\u0119, nala\u0142em do szklanek i uderzyli\u015bmy w gaz.<\/p>\n

Gdy porz\u0105dnie ju\u017c powesela\u0142, zacz\u0105\u0142em si\u0119 delikatnie przyznawa\u0107, niby to po pijanemu, jak bardzo si\u0119 kocham w my\u015blistwie, \u017ce mam nawet w domu ukryty karabinek i je\u017celi ma ochot\u0119, to z przyjemno\u015bci\u0105 jeszcze dzi\u015b wieczorem go wezm\u0119 na rogacze. […] Zgodzi\u0142 si\u0119 od razu. Obejrza\u0142 m\u00f3j karabinek z podziwem, pochwali\u0142, \u017ce jest tak dobrze utrzymany, jakby dopiero co wyszed\u0142 z fabryki. Wypili\u015bmy na drog\u0119 strzemiennego, karabinek wzi\u0105-\u0142em pod peleryn\u0119 i za nieca\u0142e p\u00f3\u0142 godziny wkroczyli\u015bmy na pierwsz\u0105 le\u015bn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119.<\/p>\n

Szed\u0142em pierwszy, z broni\u0105 gotow\u0105 do strza\u0142u. Przypomnia\u0142y mi si\u0119 teraz ostatnie s\u0142owa \u201eStacha\u201d: \u201eA nie zapomnij przeczyta\u0107 mu wyroku, niech wie, za co ginie!\u201d. Zacz\u0105\u0142em te\u017c sobie przypomina\u0107 s\u0142owa tego wyroku: \u201eZ ramienia Rz\u0105du Rzeczpospolitej Polskiej i z ramienia Dow\u00f3dztwa AK…\u201d. Bzdura \u2013 pomy\u015bla\u0142em \u2013 akurat mu teraz wyrok do szcz\u0119\u015bcia potrzebny!<\/p>\n

Min\u0119li\u015bmy drug\u0105 z kolei le\u015bn\u0105 polan\u0119. Zna\u0142em tu ka\u017cdy k\u0105t, ka\u017cde drzewo. Obr\u00f3ci\u0142em si\u0119 szybko. Jurek szed\u0142 dziarskim krokiem, u\u015bmiechni\u0119ty. Z tak bliskiej odleg\u0142o\u015bci nie musia\u0142em celowa\u0107. Strzeli\u0142em b\u0142yskawicznie spod pachy. Jurek zrobi\u0142 jeszcze jeden krok do przodu, u\u015bmiech zamar\u0142 mu na ustach i bez s\u0142owa run\u0105\u0142 jak k\u0142oda na ziemi\u0119.<\/p>\n

Mieli\u015bmy wtyczki w Gestapo i w polskiej policji mundurowej. W wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w byli\u015bmy ostrzegani przez tych pan\u00f3w o nadchodz\u0105cych \u0142apankach do Niemiec lub te\u017c wsypach. Ci ludzie byli dla nas na wag\u0119 z\u0142ota. Nie by\u0142o ich wielu. […]\n

Jedn\u0105 tak\u0105 drogocenn\u0105 wtyczk\u0105 by\u0142 nie kto inny, jak sam komendant polskiej policji mundurowej w Tyczynie, malutkim miasteczku po\u0142o\u017conym 8 kilometr\u00f3w na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Rzeszowa.<\/p>\n

Pech chcia\u0142, \u017ce gdy zosta\u0142em wys\u0142any wraz z \u201eWilkiem\u201d [Janem G\u0105siorem] i \u201eMajerankiem\u201d na robot\u0119 do Rzeszowa, wst\u0105pili\u015bmy na \u015bniadanie do jedynej otwartej w tym mie\u015bcie restauracji, gdzie zam\u00f3wili\u015bmy bu\u0142ki z mas\u0142em i zabrali\u015bmy si\u0119 \u017cywo do jedzenia, popijaj\u0105c kaw\u0105. A tu si\u0119 drzwi otwieraj\u0105 i wchodzi trzech policjant\u00f3w w granatowych mundurach polskiej policji. Jednym z nich (o czym nie wiedzieli\u015bmy) by\u0142 sam pan komendant, kt\u00f3ry \u2013 zobaczywszy obce twarze \u2013 zdecydowa\u0142 si\u0119 poprosi\u0107 nas o dokumenty.<\/p>\n

Widz\u0105c, \u017ce jeden z policjant\u00f3w po\u0142o\u017cy\u0142 r\u0119k\u0119 na pistolecie, wszyscy trzej r\u00f3wnocze\u015bnie wyrywamy spluwy zza pas\u00f3w. \u201eMajeranek\u201d jednym strza\u0142em k\u0142adzie komendanta, a ja z \u201eWilkiem\u201d lecimy na pod\u0142og\u0119 i otwieramy ogie\u0144 do dw\u00f3ch pozosta\u0142ych. Ca\u0142a ta przeprawa nie trwa\u0142a wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107 sekund.<\/p>\n

Dopiero dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej, po powrocie do oddzia\u0142u, dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce jeden z zabitych policjant\u00f3w pracowa\u0142 dla AK. […]\n