{"id":43431,"date":"2013-10-31T00:00:24","date_gmt":"2013-10-30T23:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/?p=43431"},"modified":"2013-11-17T18:18:10","modified_gmt":"2013-11-17T17:18:10","slug":"marceli-najder-rewanz-osrodek-karta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/","title":{"rendered":"Marceli Najder, Rewan\u017c"},"content":{"rendered":"<p>Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013\u00a0opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku wraz z \u017con\u0105 i o\u015bmioma innymi osobami.<\/p>\n<figure id=\"attachment_43438\" aria-describedby=\"caption-attachment-43438\" style=\"width: 576px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-szachy-z-drewna-pola-najder-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-005\/\" rel=\"attachment wp-att-43438\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43438\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-szachy-z-drewna-pola-najder-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-005-576x382.jpg\" alt=\"Szachy wykonane z drewna przez Pol\u0119 Neider podczas ukrywania si\u0119 w bunkrze (w zbiorach Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich w Warszawie). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" width=\"576\" height=\"382\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43438\" class=\"wp-caption-text\">Szachy wykonane z drewna przez Pol\u0119 Neider podczas ukrywania si\u0119 w bunkrze (w zbiorach Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich w Warszawie). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera<\/figcaption><\/figure>\n<p>Zapis ukazuje skomplikowane relacje psychologiczne mi\u0119dzy \u017bydami i ukrywaj\u0105cym ich Polakiem. Marceli Najder uzupe\u0142nia dziennik cz\u0119\u015bci\u0105 wspomnieniow\u0105, dotycz\u0105c\u0105 los\u00f3w jego i \u017cony w getcie ko\u0142omyjskim. Ksi\u0105\u017ck\u0119 wzbogacaj\u0105: kr\u00f3tki, emocjonalny dziennik \u017cony autora (z prze\u0142omu 1943 i 1944 roku) oraz fragmenty dziennika Najdera pisanego tu\u017c po wojnie. Materia\u0142 tekstowy ilustruje kolekcja przedwojennych zdj\u0119\u0107 rodziny Najder\u00f3w.<\/p>\n<p><em>Rewan\u017c<\/em>\u00a0Marcelego Najdera uka\u017ce si\u0119 13 listopada nak\u0142adem O\u015brodka Karta w serii\u00a0<em>\u017bydzi Polscy<\/em>.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-43431 gallery-columns-4 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-zdjecie-slubne-pola-marcel-najder-grudzien-1939-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-004\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-zdjecie-slubne-pola-marcel-najder-grudzien-1939-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-004.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Zdj\u0119cie \u015blubne Poli i Marcelego Neider\u00f3w, grudzie\u0144 1939. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43439\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43439'>\n\t\t\t\tZdj\u0119cie \u015blubne Poli i Marcelego Neider\u00f3w, grudzie\u0144 1939. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-szachy-z-drewna-pola-najder-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-005\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-szachy-z-drewna-pola-najder-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-005.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Szachy wykonane z drewna przez Pol\u0119 Neider podczas ukrywania si\u0119 w bunkrze (w zbiorach Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich w Warszawie). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43438\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43438'>\n\t\t\t\tSzachy wykonane z drewna przez Pol\u0119 Neider podczas ukrywania si\u0119 w bunkrze (w zbiorach Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich w Warszawie). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-pola-resch-i-jej-siotra-bela-lata-20-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-002\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-pola-resch-i-jej-siotra-bela-lata-20-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-002.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Pola Resch (z lewej) i jej siostra Bela, po\u0142owa lat 20. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43437\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43437'>\n\t\t\t\tPola Resch (z lewej) i jej siostra Bela, po\u0142owa lat 20. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-kosmacz-1932-marceli-najder-brat-najdera-natan-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-001\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-kosmacz-1932-marceli-najder-brat-najdera-natan-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-001.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Kosmacz, 1932 rok. Marceli Neider i jego brat Natan (z lewej). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43436\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43436'>\n\t\t\t\tKosmacz, 1932 rok. Marceli Neider i jego brat Natan (z lewej). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-kolomyja-pazdziernik-1934-rodzina-najderow-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-003\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-kolomyja-pazdziernik-1934-rodzina-najderow-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-003.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Ko\u0142omyja, pa\u017adziernik 1934. Rodzina Neider\u00f3w. U g\u00f3ry od lewej: Marceli Neider, Malwine Harth, Wilhelm Neider (ojciec Autora), w pierwszym rz\u0119dzie od lewej: Natan Neider, Sabine Harth (z d. Neider, siostra Wilhelma), Antonina Neider (mama Autora). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43435\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43435'>\n\t\t\t\tKo\u0142omyja, pa\u017adziernik 1934. Rodzina Neider\u00f3w. U g\u00f3ry od lewej: Marceli Neider, Malwine Harth, Wilhelm Neider (ojciec Autora), w pierwszym rz\u0119dzie od lewej: Natan Neider, Sabine Harth (z d. Neider, siostra Wilhelma), Antonina Neider (mama Autora). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-jerozolima-1997-tomasz-najder-ogrod-yad-vashem-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-006\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-jerozolima-1997-tomasz-najder-ogrod-yad-vashem-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-006.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Jerozolima, 1997. Tomasz Najder z drzewkiem upami\u0119tniaj\u0105cym Sprawiedliwego Andrzeja \u015aliwiaka w ogrodzie w Yad Vashem. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43434\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43434'>\n\t\t\t\tJerozolima, 1997. Tomasz Najder z drzewkiem upami\u0119tniaj\u0105cym Sprawiedliwego Andrzeja \u015aliwiaka w ogrodzie w Yad Vashem. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-2013-10-23-008\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-2013-10-23-008.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Marceli Najder \u201eRewan\u017c\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43433\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43433'>\n\t\t\t\tMarceli Najder \u201eRewan\u017c\u201d \u2013 ok\u0142adka (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon '>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007\/'><img width=\"1\" height=\"1\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Marceli Najder, 1945 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"gallery-1-43432\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-43432'>\n\t\t\t\tMarceli Najder, 1945 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p><strong>Marceli Najder<\/strong>\u00a0urodzi\u0142 si\u0119 w 1914 roku w Bolechowie w wojew\u00f3dztwie stanis\u0142awowskim, w rodzinie \u017cydowskiej. W marcu 1938 uzyska\u0142 dyplom magistra farmacji na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W 1939 roku bra\u0142 udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej. Od pa\u017adziernika 1939 pracowa\u0142 w aptekach w Peczeni\u017cynie i Ko\u0142omyi. W 1942 roku zosta\u0142 cz\u0142onkiem plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie w Ko\u0142omyi. Od stycznia 1943 wraz z \u017con\u0105 ukrywa\u0142 si\u0119 w Ko\u0142omyi. Od 1945 roku na terenie Polski kierowa\u0142 aptekami w Izbicy i w Boles\u0142awcu. Nast\u0119pnie zosta\u0142 dyrektorem Wojew\u00f3dzkiej Centrali Aptek Spo\u0142ecznych w Zielonej G\u00f3rze, pracownikiem naukowym Instytutu Lek\u00f3w w Warszawie. By\u0142 cz\u0142onkiem Stronnictwa Demokratycznego, w latach 1957\u201361 pos\u0142em na Sejm PRL. Zmar\u0142 w Warszawie w listopadzie 1991.<\/p>\n<figure id=\"attachment_43437\" aria-describedby=\"caption-attachment-43437\" style=\"width: 531px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-pola-resch-i-jej-siotra-bela-lata-20-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-002\/\" rel=\"attachment wp-att-43437\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43437\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-pola-resch-i-jej-siotra-bela-lata-20-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-002-531x800.jpg\" alt=\"Pola Resch (z lewej) i jej siostra Bela, po\u0142owa lat 20. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" width=\"531\" height=\"800\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43437\" class=\"wp-caption-text\">Pola Resch (z lewej) i jej siostra Bela, po\u0142owa lat 20. Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera<\/figcaption><\/figure>\n<blockquote><p><strong>19 lipca 1943, poniedzia\u0142ek<\/strong><\/p>\n<p>Up\u0142yn\u0119\u0142o przesz\u0142o p\u00f3\u0142 roku od chwili\u00a0<em>zamieszkania<\/em>\u00a0przez nas w piwnicy. 10 stycznia 1943 przyszli\u015bmy wieczorem na nasze le\u017ce. S\u0105 pomi\u0119dzy nami i weterani. Prinz, Sperber, stary F\u00e4rber siedz\u0105 ju\u017c przesz\u0142o osiem miesi\u0119cy \u2013 od 9 listopada 1942. Alek przyby\u0142 dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej, Berko \u2013 9 lutego 1943, a Rath i Weitz \u2013 24 lutego.<\/p>\n[\u2026] Ile prze\u017cy\u0142o si\u0119 przez ten czas\u2026 Ka\u017cdy dzie\u0144 jest d\u0142ugi, ka\u017cdy nudny \u2013 ale tygodnie i miesi\u0105ce p\u0142yn\u0105 po sobie szybko. [\u2026]\n<p>Zimno, parno, wietrzno, kurcszlusy [kr\u00f3tkie spi\u0119cia] \u015bwiat\u0142a elektrycznego, zepsucie elektrowni, brak \u015bwiat\u0142a, siedzenie w ciemno\u015bci, k\u0142\u00f3tnie, machlojki, awantury, szepty, plotki i tak dalej. Czas idzie naprz\u00f3d \u2013 a my siedzimy. Nadzieja, wzloty, pesymizm, katzenjammery \u2013 ponure nastroje, a czas p\u0142ynie.<\/p>\n<p>Radio \u2013 nasz \u0142\u0105cznik ze \u015bwiatem. Dobre wiadomo\u015bci \u2013 ofensywy, zwyci\u0119stwa. Z\u0142e \u2013 getto Warszawy bije si\u0119, wal\u0105 armaty w domy, g\u0142ucho bij\u0105 kulomioty po ulicach. Niech \u017cyje Warszawa! Ona nasz honor uratowa\u0142a. 700 gestapowc\u00f3w pad\u0142o. A naszych? Et, co\u015b tam oko\u0142o 460 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w by\u0142o tylko w Warszawie.<\/p>\n<p>Szmul Zygielbojm, cz\u0142onek Rady Narodowej, pope\u0142nia na znak protestu przeciw milczeniu \u015bwiata samob\u00f3jstwo w Londynie. Nikt nie prezentowa\u0142 broni na grobie Szmula Zygielbojma, nie by\u0142o salwy honorowej, nie gra\u0142a orkiestra. Odszed\u0142 Zygielbojm, bojownik z wrze\u015bnia 1939 o wolno\u015b\u0107 Warszawy, bundysta \u2013 przeciwnik [polityczny], ale pami\u0119\u0107 o nim b\u0119dzie \u017cy\u0142a we mnie zawsze. Bohater!<\/p>\n<p>Z\u0142apano \u017byd\u00f3w na mie\u015bcie, znaleziono \u017byd\u00f3w w pustych domach, w kana\u0142ach, na strychach, po ogrodach, w lasach. Mohikanie. Co kilka dni przynosz\u0105 nam takie wiadomo\u015bci z miasta. Nie zapominaj\u0105 o \u017bydach, pomagaj\u0105 Niemcom w szukaniu.<\/p>\n<p>Ale\u015bmy przeszli, ile prze\u017cyli\u2026\u00a0Nie ruszyli\u015bmy si\u0119 z miejsca, nie wychylili\u015bmy nosa poza drzwi komory, a tyle przewin\u0119\u0142o si\u0119 przed nami. Siedzimy w piwnicy, a bierzemy udzia\u0142 w \u017cyciu i troskach \u015bwiata. Czy j\u0119zyk ludzki potrafi to odda\u0107, wypowiedzie\u0107? Czy s\u0142owo nie jest za ubogie, by to wyrazi\u0107? \u015awiat nigdy si\u0119 nie dowie, co \u017bydzi prze\u017cywali \u2013 bo w to trudno uwierzy\u0107!<\/p>\n<p><strong>8 sierpnia 1943, niedziela<\/strong><\/p>\n<p>Jeste\u015bmy pod czu\u0142\u0105 opiek\u0105 policyjnej dywizji SS. Dooko\u0142a pawilonu i szopy kr\u0119c\u0105 si\u0119 stra\u017ce pod karabinem. Pocz\u0105tkowo wartownik sta\u0142 tylko blisko pawilonu, dzi\u015b pierwszy raz widzia\u0142em, \u017ce i chodzi dooko\u0142a nas. Prze\u0142azi przez drut, idzie nad piwnic\u0105. Sta\u0142em przy szparze, obserwowa\u0142em, jak dwa samoloty podnios\u0142y si\u0119 do lotu, wtem s\u0142ysz\u0119 kroki \u2013 o 3\u20134 metry od szpary przeszed\u0142 m\u0142ody \u017co\u0142nierz, pogwizduj\u0105c. He\u0142m, karabin, r\u0119ce w kieszeni. O czym ty teraz my\u015blisz, cholerny Niemcze? Czy wiesz, \u017ce \u017byd patrzy na ciebie z tak bliska?<\/p>\n[\u2026]\n<p>Niedziela \u2013 s\u0142ycha\u0107 gwar na g\u00f3rze, \u017co\u0142nierze si\u0119 bawi\u0105. U \u015aliwiak\u00f3w najprawdopodobniej tak\u017ce zabawa, jak mo\u017cna wywnioskowa\u0107 z odg\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re dochodz\u0105 od strony ich okien.<\/p>\n<p>Z okazji niedzieli J\u0119drzej si\u0119 u nas prawie nie pokazuje. Przyda\u0142oby si\u0119, by cho\u0107 na par\u0119 chwil pokryw\u0119 szybu otworzy\u0142 i wpu\u015bci\u0142 troch\u0119 \u015bwie\u017cego powietrza. Dzi\u015b jest bardzo parno \u2013 nie tyle gor\u0105co, bo przekona\u0142em si\u0119, \u017ce tu nie temperatura decyduje, ale parne i\u00a0<em>zu\u017cyte<\/em>\u00a0powietrze. Raz do nas zajrza\u0142 i przyni\u00f3s\u0142 m\u0142ody b\u00f3b. Jednak apetytu nie mamy. Pola, b\u0119d\u0105c w szybie (siedzia\u0142a tam par\u0119 godzin na walizeczce), stwierdzi\u0142a, \u017ce jaki\u015b damski go\u015b\u0107 \u015aliwiak\u00f3w spi\u0142 si\u0119 i rzyga. Ha\u0142as zabawy si\u0119 wzmaga, s\u0142ycha\u0107 nawet k\u0142\u00f3tni\u0119.<\/p><\/blockquote>\n<figure id=\"attachment_43436\" aria-describedby=\"caption-attachment-43436\" style=\"width: 576px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-kosmacz-1932-marceli-najder-brat-najdera-natan-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-001\/\" rel=\"attachment wp-att-43436\"><img loading=\"lazy\" class=\"size-medium wp-image-43436\" src=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta-kosmacz-1932-marceli-najder-brat-najdera-natan-fot-ze-zbiorow-tomasza-najdera-2013-11-03-001-576x760.jpg\" alt=\"Kosmacz, 1932 rok. Marceli Neider i jego brat Natan (z lewej). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera\" width=\"576\" height=\"760\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-43436\" class=\"wp-caption-text\">Kosmacz, 1932 rok. Marceli Neider i jego brat Natan (z lewej). Fot. ze zbior\u00f3w Tomasza Najdera<\/figcaption><\/figure>\n<p><strong>Marceli Najder\u00a0<em>Rewan\u017c<\/em><\/strong><br \/>\nPremiera: 13 listopada 2013 roku<br \/>\nO\u015brodek KARTA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013 opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku.<\/p>\n","protected":false},"author":80,"featured_media":43432,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[21,3],"tags":[7875,2413],"powerkit_post_featured":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v18.7 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Marceli Najder, Rewan\u017c<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013 opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"Marceli Najder, Rewan\u017c\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013 opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku.\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"ewa-nowicka\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"5 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/\",\"name\":\"Wydarzenia O.pl\",\"description\":\"Przestrze\u0144 prezentacji najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 z takich dziedzin, jak: sztuka, design, fotografia, film, muzyka, teatr, literatura, historia, taniec, architektura\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007.jpg\",\"caption\":\"Marceli Najder, 1945 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/\",\"name\":\"Marceli Najder, Rewan\u017c\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2013-10-30T23:00:24+00:00\",\"dateModified\":\"2013-11-17T17:18:10+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#\/schema\/person\/387f348b5e3a0e229c7908b995fa4080\"},\"description\":\"Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013 opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Marceli Najder, Rewan\u017c\"}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#\/schema\/person\/387f348b5e3a0e229c7908b995fa4080\",\"name\":\"ewa-nowicka\",\"url\":\"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/author\/ewa-nowicka\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Marceli Najder, Rewan\u017c","description":"Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013 opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/","twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"Marceli Najder, Rewan\u017c","twitter_description":"Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013 opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku.","twitter_image":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007.jpg","twitter_misc":{"Napisane przez":"ewa-nowicka","Szacowany czas czytania":"5 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#website","url":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/","name":"Wydarzenia O.pl","description":"Przestrze\u0144 prezentacji najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 z takich dziedzin, jak: sztuka, design, fotografia, film, muzyka, teatr, literatura, historia, taniec, architektura","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#primaryimage","url":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007.jpg","contentUrl":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/marceli-najder-1945-2013-11-03-007.jpg","caption":"Marceli Najder, 1945 (\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y prasowe)"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#webpage","url":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/","name":"Marceli Najder, Rewan\u017c","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#primaryimage"},"datePublished":"2013-10-30T23:00:24+00:00","dateModified":"2013-11-17T17:18:10+00:00","author":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#\/schema\/person\/387f348b5e3a0e229c7908b995fa4080"},"description":"Opowie\u015b\u0107 o zderzeniu nadziei i rzeczywisto\u015bci, o przera\u017ceniu stopniowo przeradzaj\u0105cymi si\u0119 w gniew. Jednocze\u015bnie \u2013 opowie\u015b\u0107 o przetrwaniu. Dziennik Marcelego Najdera, \u017cydowskiego aptekarza, mieszka\u0144ca Ko\u0142omyi, w czasie wojny cz\u0142onka plutonu sanitarnego \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie, spisywany by\u0142 w warunkach uwi\u0119zienia w bunkrze, w kt\u00f3rym Autor ukrywa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy pocz\u0105tkiem 1943 roku a marcem 1944 roku.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/2013\/10\/marceli-najder-rewanz-osrodek-karta\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Marceli Najder, Rewan\u017c"}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/#\/schema\/person\/387f348b5e3a0e229c7908b995fa4080","name":"ewa-nowicka","url":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/author\/ewa-nowicka\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43431"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/80"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43431"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43431\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43432"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43431"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/ownetic.com\/wydarzenia\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=43431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}