Do 25 września 2009 r. w Ruinach Teatru Miejskiego w Gliwicach zobaczyć będzie można wystawę NIE! autorstwa Piotra Janika ze zdjęciami przedstawiającymi obóz w Auschwitz.
Wystawa o tytule NIE! autorstwa Piotra Janika została po raz pierwszy zaprezentowana w 1965 roku w Gliwicach. Jej celem było przypomnienie społeczeństwu – w dwudziestą rocznicę zwycięstwa nad niemieckim faszyzmem – tragedii, jaką był Holocaust, wyrażenie sprzeciwu przeciwko przedawnieniu hitlerowskich zbrodni i bezkarności zbrodniarzy odpowiedzialnych za śmierć ponad miliona ludzi.
Artysta pokazał serię własnych fotografii wykonanych podczas i po wojnie, zdjęć dokumentalnych wypożyczonych z Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu oraz ze zbiorów Śląskiego Instytutu Naukowego. Refleksja na temat przeżyć wojennych i sytuacji po wojnie, zainspirowała Janika do zorganizowania wystawy, na której pokazał opustoszałe miejsca obozu Auschwitz – korytarze więzienne, prycze, ruiny, kwatery dowódców. Miejsca, które przez pięć lat istnienia były świadkiem z jednej strony – tragedii, cierpienia i śmierci ludzi więzionych a z drugiej – bestialstwa i okrucieństwa oprawców. Artysta zestawił obrazy miejsc z fotografiami przedstawiającymi zabrane ofiarom masowej zagłady przedmioty – walizki, dziecięce buty i smoczki, fragmenty więziennych pasiaków z numerami obozowymi. Pokazał ręce zapłakanej kobiety z wytatuowanym numerem obozowym, a w kontraście – karabin wraz z opartym na nim hełmem SS. Na większości fotografii dominuje uczucie pustki, które przywołuje na myśl widmo śmierci. Te i wiele innych przerażających reliktów zbrodni, wraz z formą wyeksponowania, jako ogromnych powiększeń działało na odbiorców w sposób wstrząsający. Wystawa została określona przez krytyka Alfreda Ligockiego jako dojrzały przykład artystycznej fotografii zaangażowanej. Ligocki pisał: Pozornie Janik pokazuje to, co widzieliśmy na zdjęciach dokumentalnych setki razy, ale pokazuje tak, że motywy odzyskują pełnię swej ekspresji, rozbijają wygodne stereotypy postrzegania i ukazują się nam jak gdyby po raz pierwszy.
Kurator: Małgorzata Rawecka
Tekst na podstawie folderu do wystawy Piotra Janika NIE! w Gliwicach w 1965 roku (ze zbiorów J. Lewczyńskiego) oraz artykułu o Piotrze Janiku z Nowin Gliwickich – lata 60., 70. (ze zbiorów J. Lewczyńskiego).
