14 września 2010 roku w Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu rozpocznie się Jubileuszowa Międzynarodowa Konferencja z okazji 200-lecia pierwszego wykładu z historii sztuki na Uniwersytecie Wileńskim. Przeszło 80 wybitnych naukowców z całego świata prze 3 dni debatować będzie nad dziejami historii sztuki w Środkowej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej Europie.
15 września 1810 roku, profesor sztycharstwa i literatury sztuk pięknych, Anglik Joseph Saunders wygłosił pierwszy wykład z historii sztuki na Wydziale Literatury i Sztuki Uniwersytetu Wileńskiego O wpływie i użytku sztuk naśladowniczych. Saunders przygotował program uniwersyteckiego nauczania historii sztuki, ponadto opublikował tekst wykładu Wiadomości o życiu i dziełach Szymona Czechowicza, który był pierwszym artykułem naukowym poświęconym sztuce polskiej i na terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Z wybitną postacią Saudersa wiąże się początek polskiej historii sztuki jako nauki, a więc dwustulecie pierwszego wykładu jest równocześnie dwustuleciem powstania ważnej dyscypliny humanistycznej w Polsce, na Litwie i Europie Środkowo-Wschodniej. W Europie wykłady Saundersa były chronologicznie drugie po wykładach prof. Johanna Domenica Fiorillo na Uniwersytecie w Getyndze, jednak nominacja Saundersa na stanowisko profesora historii sztuki nastąpiła trzy lata wcześniej (w 1810 roku).
Konferencja w CSW poświęcona zostanie dziejom historii sztuki jako dyscypliny naukowej i jej wkładu w tworzenie świadomości narodowej i estetycznej narodów Europy Środkowej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej, które w XIX wieku w większości pozbawione były niepodległości i uzależnione od państw zaborczych, zaś w XX wieku poddane presji państw totalitarnych: Niemiec i Związku Radzieckiego. Narody te w XIX wieku często łączyła walka o niepodległość i demokratyczne prawa obywatelskie. Badania i opieka nad spuścizną artystyczną stały się ważnym elementem tworzenia narodowych kultur, począwszy od starożytnictwa I połowy XIX wieku przez powstawanie instytucji nauki i kultury (towarzystwa naukowe, szkoły artystyczne, muzea, czasopiśmiennictwo) do stworzenia uniwersyteckiej historii sztuki. Zakres konferencji obejmuje także mniejszości narodowe, jak Żydów, Ormian i Tatarów.
Konferencja ma na celu uczczenie ważnego wydarzenia w dziejach nauki i kultury polsko-litewskiej i europejskiej, związanego z tradycjami Uniwersytetu Wileńskiego, którego spadkobiercą jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Publikacja w związku z konferencją nieznanego dotąd francuskiego oryginału wykładu Saundersa i polskiego tłumaczenia z 1815 roku, a także wydanie pierwszej monografii historyka po angielsku i polsku pozwoli na popularyzację jego dorobku i włączenie go do dziejów światowej historii sztuki.
Organizatorzy:
Stowarzyszenie Sztuki Nowoczesnej w Toruniu, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu – Zakład Historii Sztuki Nowoczesnej Wydziału Sztuk Pięknych, Uniwersytet Witolda Wielkiego w Kownie – Centrum Badań nad Tożsamością Dziedzictwa Kulturowego Litwy Wydziału Sztuk Pięknych, Międzynarodowy Instytut Badań nad Sztuką IRSA w Krakowie, Polskie Stowarzyszenie Sztuki Orientu w Warszawie, CSW Znaki Czasu w Toruniu
