29 czerwca 2011 roku o godz. 12.00 w Starej Synagodze w Krakowie odbędzie się uroczyste otwarcie wystawy To była hebrajska szkoła w Krakowie. Gimnazjum Hebrajskie 1918-1939.
Gimnazjum Hebrajskie było jedną z najważniejszych szkół średnich w międzywojennym Krakowie. Zostało założone w 1918 r. przez prezesa Żydowskiego Towarzystwa Szkoły Ludowej i Średniej Salomona Lesera. Szkoła była instytucja prywatną. Uczęszczała do niej młodzież żydowska o wysokim stopniu zasymilowania do kultury i języka polskiego. W 1934 roku gimnazjum otrzymało pełne prawa publiczne, co zaowocowało w następnych latach większą liczbą uczniów. O wysokim poziomie nauczania świadczy fakt, że absolwenci gimnazjum byli zwolnieni z egzaminów wstępnych na Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie.
Młodzież otrzymywała tu wykształcenie ogólne według programu państwowych szkół średnich, zaś wychowanie – w duchu narodowo-hebrajskim. W uczniach wyrabiano świadomość obowiązków i praw obywateli Państwa Polskiego, rozwijano tężyznę fizyczną i zamiłowanie do pracy. Tym samym szkoła realizowała potrzeby młodzieży żyjącej w Polsce, a jednocześnie przygotowywała ją do ewentualnego wyjazdu do Palestyny.
Życie szkolne obfitowało przede wszystkim w wiele wydarzeń o charakterze obywatelskim i narodowo-hebrajskim. Uroczyście obchodzono kolejne rocznice odzyskania przez Polskę niepodległości, imieniny i urodziny marszałka Piłsudskiego i prezydenta Mościckiego, rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja, a także święta hebrajskie i syjonistyczne jak Purim, Chanuka, czy Lag Ba-Omer. W czasie tych uroczystości przygrywała orkiestra, która była chlubą gimnazjum. Między lekcjami uczniowie spędzali czas na lekturze czasopism, w które zaopatrzona była szkolna świetlica.
Uczniowie Gimnazjum Hebrajskiego nie mogli należeć do organizacji politycznych poza szkołą. Dlatego w 1934 r. Zarząd szkoły powołał wewnętrzną organizację harcerską Ha-Cofeh, co w języku hebrajskim znaczy skaut lub obserwator. Oficjalnie apolityczna, miała zabarwienie syjonistyczne. Propagowała emigrację do Palestyny i pracę na roli, ale także polską postawę obywatelsko-państwową. Jej strukturę tworzyli: przewodniczący, instruktorzy (noszący białe chusty), harcerze (chusty niebieskie) i zuchy (chusty żółte).
W każdej klasie była drużyna z instruktorem. Drużyny miały własne proporce i nosiły nazwy zwierząt i roślin, jak Wilki, Lwy, Lilie… Ha-Cofeh miało swój hymn odwołujący się do budowy żydowskiego państwa w Palestynie. Członkowie witali się zawołaniem Chazak we-emac! (bądź silny i mocny!). Nosili mundury koloru khaki, składające się z bluzy, spodni lub spódnicy i chusty. Na cotygodniowych zbiórkach mówili po hebrajsku o historii Palestyny i jej obecnej sytuacji i spędzali czas na grach sportowych. Uczestniczyli w ważnych wydarzeniach ogólnospołecznych, np. pracując przy sypaniu kopca marszałka Józefa Piłsudskiego. Letnie wakacje spędzali na obozach w Kowańcu pod Nowym Targiem i Mszanie Dolnej, ucząc się skautingu. Czas wolny spędzali na zabawach, wspólnym śpiewie i tańcach przy ognisku.
Grono nauczycielskie Gimnazjum Hebrajskiego było najliczniejszym spośród wszystkich prywatnych szkół średnich w międzywojennym Krakowie. Znakomita większość nauczycieli legitymowała się wykształceniem uniwersyteckim. Średnio co czwarty wykładowca miał tytuł doktorski. Wielu z nich publikowało artykuły z dziedziny filozofii, pedagogiki, filologii oraz tłumaczenia na język polski w polskich i żydowskich czasopismach. Do najbardziej znanych nauczycieli Gimnazjum Hebrajskiego należeli m.in.: dr Juliusz Feldhorn (polonista, tłumacz, poeta i pisarz), dr Benzion Katz (w Izraelu jako Benzion Ben Szalom, lektor języka hebrajskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim, założyciel i pierwszy rektor Uniwersytetu w Tel Awiwie), dr Hirsch Pfeffer (hebraista, germanista, kaznodzieja w synagodze postępowej Tempel).
Wielu absolwentów i uczniów Gimnazjum Hebrajskiego, rozwinęło swoje zainteresowania wyniesione z Gimnazjum Hebrajskiego w dorosłym życiu. Zrobili kariery przede wszystkim w Izraelu jako naukowcy, politycy, wojskowi, pisarze i filmowcy, m.in. światowej sławy profesor biochemii Eleazar Shafrir, ambasador Izraela w krajach afrykańskich Michael Michael, twórca animowanego kina izraelskiego Józef Bau, a także orędownicy dialogu polsko-żydowskiego: Natan Gross, Rafael Scharf i Miriam Akavia.
W 1950 r. w Izraelu powstał Związek Byłych Uczniów Hebrajskiego Gimnazjum w Krakowie, skupiający około 800 osób. W ciągu sześćdziesięciu lat istnienia związku obchodzono wspólnie Chanukę i Purim, spotykano się też na uroczystościach upamiętniających wybitnych nauczycieli szkoły. W ostatnich latach spotkania odbywają się znacznie częściej: z okazji urodzin, imienin oraz innych świąt. Dawni wychowankowie Gimnazjum Hebrajskiego tworzą jedną rodzinę.
Wystawa To była hebrajska szkoła w Krakowie. Gimnazjum Hebrajskie 1918-1939
Otwarcie 29.06.2011, godz. 12.00
Stara Synagoga, ul. Szeroka 24
Wystawa czynna do 15.04.2012.
