19 i 20 kwietnia 2012 r. w Warszawie odbędzie się konferencja naukowa Nieme Kino i Teatr XXI Wieku pod opieką merytoryczną dr. hab. Tomasza Kubikowskiego. Wydarzenie organizowane jest przez Akademię Teatralną im. Aleksandra Zelwerowicza.
Od kilku lat panuje największa od czasu lat siedemdziesiątych fascynacja filmem niemym. Kinematografia okresu międzywojennego, ustanowiona naturalnym punktem odniesienia jeszcze przez Jacquesa Tati i Wernera Herzoga, dziś w zaskakujący sposób eksploatowana jest przez twórców takich jak Guy Maddin czy Quentin Tarantino.
Powstają nie tylko remaki czy pastisze klasycznych tytułów, ale także współczesne filmy nieme, traktujące brak dźwięku jako artystyczne wyzwanie, któremu należy sprostać. Coraz popularniejszą formą rozrywki stają się projekcje z muzyką bądź komentarzem na żywo.
Z archiwów na całym świecie wydobywane są, do niedawna jeszcze uważane za zaginione, negatywy, by po odrestaurowaniu i szczegółowej rekonstrukcji trafić na rynek w postaci ekskluzywnie wydanych wersji reżyserskich, nierzadko po raz pierwszy od chwili premiery. U podstaw tego fenomenu leży prawdopodobnie fakt, że kino nieme funkcjonuje jako niewyczerpalne źródło ikon współczesnej kultury, zarówno wysokiej, jak i masowej.
To nowe życie kina niemego nie mogło pozostać niezauważone przez dzisiejszy teatr, który, sięgając po multimedia, inspirując się scenariuszami filmowymi i wchodząc w coraz silniejsze interakcje z popkulturą, nieuchronnie natrafia na jego artefakty. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt, że dzięki ścisłym związkom z wszystkimi bodaj nurtami tzw. klasycznej awangardy stanowi ono jedno z najdoskonalszych świadectw jej osiągnięć w dziedzinie widowiska.
W ciągu kilku ostatnich sezonów w teatrach powstawały przedstawienia bezpośrednio odnoszące się do kinematografii lat dwudziestych: Kino Palace Marka Zakosteleckiego (2008), Charlie bokserem Piotra Cieplaka (2010), Traktat o manekinach Piotra Tomaszuka (2011) czy Nosferatu Grzegorza Jarzyny (2011). Nawiązania tematyczne, ikonograficzne czy stylistyczne, nie zawsze tak jawne i tak oczywiste, przydarzają się jednak nieustannie, ponieważ odwołują się do źródeł naszej nowoczesnej zbiorowej wyobraźni wizualnej.
Spróbujmy przyjrzeć się kinu niememu jako inspiracji dla artystów teatru, nakreślić mapę jego obecności we współczesnym życiu kulturalnym, a wreszcie wyznaczyć perspektywy, jakie niesie ze sobą jego trwające wciąż odkrywanie.
Wojciech Świdziński, Mateusz Żurawski – koordynatorzy projektu
19 – 20 kwietnia
Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza
Warszawa
