26 lipca o godzinie 19.00 w Fotoplastikonie Warszawskim odbędzie się wernisaż wystawy zatytułowanej Zapiecek, Rybaki, Kanonia… Starówka z początku XX wieku na fotografiach Zdzisława Marcinkowskiego ze zbiorów Archiwum Państwowego m.st. Warszawy. Wystawa potrwa do 5 września.
Uroczystego otwarcia wystawy dokona Jan Ołdakowski, dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego. Podczas wernisażu komentarz do zdjęć wygłoszą Małgorzata Sikorska z Archiwum Państwowego m. st. Warszawy oraz Jerzy S. Majewski, dziennikarz i publicysta, autor wielu książek i artykułów o Warszawie. Na wernisażu będzie można również posłuchać kilku utworów muzycznych w wykonaniu Roberta Lipki, akordeonisty i wokalisty, który zagra i zaśpiewa przedwojenne szlagiery warszawskie.
Wystawa zdjęć autorstwa Zdzisława Marcinkowskiego ukazuje stolicę z początku XX wieku. Wystawa prezentuje 47 fotografii jego autorstwa. Jest to niewielka cześć spuścizny tego fotografa, którą tworzy ponad 3500 przedwojennych zdjęć, w tym ponad 150 stereoskopowych. Fotografie zostały wykonane aparatem stereoskopowym w pierwszym dwudziestoleciu XX wieku i większość prezentowana będzie po raz pierwszy. Widać na nich między innymi malownicze i nieistniejące zakamarki warszawskiej Starówki, uroczystości patriotyczne na Rynku Starego Miasta, tramwaje przed kościołem św. Anny na Krakowskim Przedmieściu, czy demontaż pomnika namiestnika carskiego ks. Iwana Paskiewicza w 1917 r. Organizatorem wystawy jest Archiwum Państwowe m.st. Warszawy oraz Muzeum Powstania Warszawskiego.
Zdzisław Marcinkowski był fotografem przedwojennej Warszawy. Opisując świat za pomocą aparatu, fotograf prezentuje niejako własne widzenie rzeczywistości, obserwując zaś otoczenie decyduje o określonym porządku fotografowanych elementów. Można więc pokusić się o nazwanie fotografa kronikarzem zapisującym obrazem teraźniejszość, która za chwilę będzie przeszłością. Takim kronikarzem – fotografem był Zdzisław Marcinkowski, którego prace znajdują się w zbiorach Archiwum Państwowego m.st. Warszawy.
Małgorzata Sikorska, starszy kustosz Archiwum Państwowego m.st. Warszawy:
Zdzisław Marcinkowski urodził się 6 listopada 1880 roku w Warszawie w domu przy ulicy Bednarskiej 13. Sztuki fotografowania uczył się sam. Fotografował przede wszystkim miasto w którym się urodził i spędził całe życie. Uwieczniał pomniki, gmachy, budynki, ulice i place, ważne wydarzenia i zwykłe scenki z życia miasta. Nie stronił od jego brzydoty, nie omijał małych, zaniedbanych uliczek, odrapanych budynków, ponurych podwórek. Stworzył kapitalne portrety mieszkańców, staromiejskich straganiarzy, rzemieślników, żebraków przed kościołami, sprzedawców pańskiej skórki, cwaniaczków przy karcianych stolikach. Ze szczególną pieczołowitością obfotografował Stare Miasto, którego kamieniczki, kościoły, małe biedne sklepiki, zaułki, sienie, bramy, podcienia, podwórka, uwiecznił na setkach fotografii. Szczególne zaś miejsce wśród staromiejskich fotografii zajmuje Rynek. Dzięki szczegółowemu zapisowi fotograficznemu możemy prześledzić zmiany zachodzące w jego wyglądzie na przestrzeni kilkudziesięciu lat. Przeglądając fotografie z tych lat możemy dostrzec również drobne, ale jakże charakterystyczne zmiany dotyczące handlu prowadzonego na terenie Rynku. Przyglądając się sklepowym szyldom stwierdzamy, że niemalże w każdej kamienicy mieścił się jakiś sklep. Również napisy na szyldach ulegały pewnym przemianom. Pasja fotograficzna Marcinkowskiego pozwala nam na nowo odkrywać dzieje Starego Miasta a zwłaszcza tętniącego życiem Rynku Staromiejskiego. Dzięki swej pasji fotografowania stworzył niepowtarzalny cykl zdjęć poświęcony Katedrze św. Jana. Jego fotografie znalazły się w publikacjach książkowych: Polska w krajobrazie i zabytkach; Warszawa – księga pamiątkowa Magistratu Warszawy; Morze i Pomorze; Śląsk; Warszawa.
W czasie okupacji pozostał w Warszawie. Nie zaprzestał fotografowania, zmienił tylko tematykę wykonywanych zdjęć, fabrykował dokumenty dla żołnierzy konspiracji, ciesząc się że jego umiejętności mogą się przydać słusznej sprawie. Wybuch Powstania Warszawskiego zastał go w domu. 8 sierpnia 1944 roku został zatrzymany z grupą mężczyzn w domu przy Bednarskiej 13 i wywieziony z Warszawy do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, gdzie otrzymał numer obozowy 191706.
Dorobek fotograficzny Marcinkowskiego jest cennym dokumentem czasów minionych, jest kopalnią wiedzy dla każdego kogo choć trochę interesuje historia Warszawy. Jest też subiektywnym i nieco bezkrytycznym spojrzeniem na miasto dzieciństwa i młodości. Dla Marcinkowskiego Warszawa była miastem bez wad, miastem ukochanym, którego tak naprawdę nigdy nie opuścił.
Zapiecek, Rybaki, Kanonia… Starówka z początku XX wieku na fotografiach Zdzisława Marcinkowskiego ze zbiorów Archiwum Państwowego m.st. Warszawy
Od 26 lipca do 5 września 2012 roku
Fotoplastikon Warszawski
Al. Jerozolimskie 51
Warszawa
