Kozetka Stalina – powieść Jean-Daniela Baltassata – ukazała się 17 kwietnia nakładem wydawnictwa Studio Emka.
Kozetka Stalina jest powieścią, ale opartą w dużej mierze na materiale faktograficznym. Obok postaci fikcyjnych, będących tworem wyobraźni pisarza, występują w niej także autentyczni najbliżsi współpracownicy dyktatora, a także cytowane są poruszające dokumenty z epoki terroru stalinowskiego. Skupiając się na detalach, Jean-Daniel Baltassat mówi o stalinowskim mechanizmie władzy, a zwłaszcza o mentalności samego Stalina.
Akcja powieści rozgrywa się w 1950 roku w Borżomi, w scenerii pałacu Likani należącego wcześniej do Romanowów, na trzy lata przed śmiercią Stalina. Na prośbę swej dawnej kochanki Wodiewej Stalin przyjmuje tam młodego malarza Daniłowa, adoptowanego syna sławnej rzeźbiarki Muchiny, autora projektu pomnika wiecznej chwały Małego Ojczulka Narodów. W niezwykłej jesiennej scenerii pałacu i otaczającego go parku Daniłow przechodzi przesłuchanie groźnego generała Własika, a potem samego Stalina. Daniłow drży. Drżałby jeszcze bardziej, gdyby wiedział, co go czeka.
W pałacu znajduje się kozetka identyczna z tą, na której Zygmunt Freud poddawał terapii swych pacjentów. Że Stalin sypia na kozetce wiedeńskiego Szarlatana – znam takich, którym ta wiadomość sprawiłaby przyjemność, mówi Józef Wissarionowicz.
Można być w wieku, kiedy emocje są mocno wyczerpane, ale odczuwa się jeszcze chęć do gry. Stalin instaluje się na kozetce, a piękna Wodiewa w fotelu. On będzie sobie przypominał sny i historie ze swego życia, a ona będzie je interpretować. Dzieciństwo, matka, kobiety. A także Lenin. Przed oczami czytelnika przesuwa się niepokojący, poruszający teatr marionetek, którymi steruje Stalin. Któż lepiej od niego umiałby robić z kłamstwa prawdę, a z prawdy kłamstwo?
Dossier dość grube, oprawione na brązowo, spięte paskiem z tkaniny i ostemplowane pieczęcią tajemnic państwowych, oznaczone numerami i tytułem: OGPU / NAZINO 33. To dla was, mówi, podnosząc się i idąc do brzegu kozetki, by przesunąć dossier do rąk Daniłowa, przestraszonego i tak zaszokowanego, że aż się chwiejącego. Znajdziecie tam prawdziwą historię waszych rodziców, towarzyszu, mówi Józef Wissarionowicz, jak i kilku innych nieszczęśników. Przeczytacie ją, błąd, który państwo radzieckie popełniło w ich sprawie, jest oczywisty. Nie zsyłając ich, bo na to zasłużyli. Niestety, kiepska biurokracja nie odniosła się do nich jak należało. Jak widzicie, Stalin niczego przed wami nie ukrywa. Żadnych wymysłów. Fakty są faktami, a życie postępuje wraz z nimi. Oczywiście, towarzyszu Daniłow, widzę na waszej twarzy, słyszę, że tak powiem, w waszym mózgu pytania, które się wam nasuwają. Dlaczego Stalin mi to mówi? Ja, który żyłem, nie wiedząc tego, dlaczego mam dowiadywać się tej smutnej prawdy? Czy tego potrzebuję? Po co? Powiedziałem wam: państwo radzieckie, całe, jest Stalinem. Kiedy państwo radzieckie popełnia błąd, to Stalin popełnia błąd. I Stalin tego nie ukrywa. Stalin kocha prawdę i tylko prawdę, nawet jeśli to prawda o jego błędzie. Druga odpowiedź, najważniejsza, towarzyszu Daniłow: siłą bolszewików jest umieć zawsze zmierzyć się z prawdą. Błąd jest rzeczą ludzką, natomiast bohaterstwo przezwyciężenia błędu jest bolszewickie. Przezwyciężyć pomyłki, przezwyciężyć niemożliwe, przezwyciężyć przeszłość – oto bolszewicka modlitwa. Lenin to zrobił. Stalin to zrobił. Oni nazywali się Uljanow i Dżugaszwili. Nie przyjęli imion Lenina i Stalina, by chować się przed ochraną, towarzyszu. To Rewolucja ochrzciła ich nowymi nazwiskami, gdyż tak jak to mówi nasz święty śpiew, oni umieli przeszłości ślad zmieść. W tych aktach, towarzyszu Daniłow, zobaczycie przed waszymi oczami całą nagą prawdę. I to nie jest piękna dziewczyna. Najczęściej taka, z którą nie ma się ochoty spędzenia nocy.
Jean-Daniel Baltassat – urodził się w 1949 roku w Górnej Sabaudii. Studiował historię sztuki, film i fotografię. Od połowy lat 80. poświęcił się wyłącznie pisarstwu. Dwie jego powieści zostały uhonorowane nagrodami – w roku 1991 Batards (Mieszańcy) nagrodą Leonarda da Vinci, a w roku 1997 Le Galop de l’ange (Galop anioła) nagrodą Jeana d’Heurs za powieść historyczną. Kozetka Stalina jest jego dziewiątą powieścią.
Jean-Daniel Baltassat, Kozetka Stalina
Premiera: 17 kwietnia 2015 roku
Wydawnictwo Studio Emka
