Krzysztof Wodiczko zaliczany jest do pionierów sztuki krytycznej, jednak często podkreśla, że „sama krytyka nie wystarcza, że sztuka powinna też coś proponować”. Wystawa Na rzecz domeny publicznej w Muzeum Sztuki w Łodzi pokaże w retrospektywnym ujęciu jego artystyczną aktywność, w tym akcje w przestrzeni publicznej, pojazdy i urządzenia, inne działania na rzecz demokracji i marginalizowanych grup oraz projekty sprzeciwiające się wojnie.
Ekspozycja przybliży zasadnicze wątki działań artystycznych Wodiczki od 1969 roku do dziś. Wodiczko, z wykształcenia projektant, pracował w Centralnym Biurze Wzornictwa, Zakładach Zjednoczenia Przemysłu Elektronicznego „Unitra” oraz Polskich Zakładach Optycznych w Warszawie. Swoje umiejętności i doświadczenia wykorzystywał w zaangażowanej społecznie sztuce. Na wystawie zostanie pokazanych wiele z zaprojektowanych przez niego urządzeń, w tym znajdujący się w kolekcji Muzeum Sztuki Pojazd z 1972 roku. To platforma na czterech kołach napędzana przez spacerującego po niej człowieka, który jednak nie może nią w żaden sposób sterować – urządzenie pozwala na jazdę tylko w jednym kierunku.
W sposób ironiczny i autoironiczny (jako „użytkownik” tego pojazdu) chciałem się odnieść do miejsca intelektualistów w systemie, w którym wszystko było z góry zaplanowane i miało zmierzać w kierunku postępu, więc ten Pojazd poruszał się tylko do przodu, zawsze tylko w jednym kierunku – tego absurdalnego postępu – wspomina Krzysztof Wodiczko w rozmowie z kuratorką wystawy Bożeną Czubak.
Wodiczko wyemigrował w 1977 roku do Kanady i dalej działał na rzecz przestrzeni wspólnej, dostępnej dla różnych grup użytkowników, realizując w miastach wielu krajów i kontynentów działania artystyczne, w tym ponad 90 projekcji na ważnych pomnikach i ikonicznych budynkach. Odrzucał tworzone przez architekturę oficjalne narracje, upominając się o to, co zostało zmarginalizowane w pamięci zbiorowej.
Los emigrantów zainspirował urodzonego w 1944 roku w Warszawie Wodiczkę do silnego zaangażowania na rzecz dyskusji o wojnie w naszej kulturze. Jednym z najbardziej radykalnych przykładów jest koncepcja i projekt francuskiej siedziby Światowego Instytutu Obalenia Wojen, mającego na celu przezwyciężenie „kultury wojny” na świecie.
Podobnie jak zniesienie niewolnictwa (które wymagało 300 lat niełatwej pracy) – obalenie wojen to projekt skomplikowany ze względów politycznych i prawnych, a także kulturowych i artystycznych – pisze artysta w książce na ten temat.
W Obaleniu wojen znajdziemy m.in. projekt „obudowania Instytutem” napoleońskiego łuku triumfalnego w Paryżu, pomnika będącego w swojej artystycznej formie przykładem celebracji wojny i fantazji na jej temat.
To tylko jeden z wielu antywojennych projektów Wodiczki. W Muzeum Sztuki w Łodzi przetestowany i zaprezentowany zostanie po raz pierwszy Hełm weterana, urządzenie dla cierpiących na objawy stresu bojowego. Hełm będzie swoim designem nawiązywał do bojowego oryginału. Wyposażony w minikamery i minimonitory, zapewniać będzie użytkownikom podgląd tego, co dzieje się za ich plecami czy ponad głowami, żeby zmniejszyć napięcie nerwowe związane z nawykiem nieustannego „skanowania” otoczenia w poszukiwaniu zagrożeń. Będzie to kolejny projekt Wodiczki skierowany na problemy weteranów wojennych.
Wystawa Na rzecz domeny publicznej wydobywa krytyczny i utopijny wymiar sztuki Krzysztofa Wodiczki. Ale pozwala też zobaczyć, jak polityczna aktywizacja i zaangażowanie w problematykę społeczną łączy się w tej sztuce z technologiczną precyzją i estetyczną wirtuozerią – konkluduje kuratorka wystawy Bożena Czubak.
Wystawie będzie towarzyszył katalog w wersji polskiej i angielskiej.
Od dekonstrukcji ku nowej konstrukcji – wywiad z Krzysztofem Wodiczko w cyklu Rozmowy na 15-lecie O.pl
Krzysztof Wodiczko. Na rzecz domeny publicznej
Kuratorka: Bożena Czubak
Otwarcie: 26 czerwca 2015 roku, godz. 18.00
Wystawa czynna do 13 września 2015 roku
Muzeum Sztuki w Łodzi
