Muzeum Sztuki w Łodzi ms¹ zaprasza na wystawę Grupy Zero-61. Wystawa prezentuje twórczość grupy, o której fenomenie świadczy m.in. eksperymentalne i „niekanoniczne” podejście do fotografii oraz technik artystycznych.
Działalność Zero-61 – choć stanowi unikalny w historii polskiej fotografii przykład wieloletniej aktywności grupowej przez blisko dekadę zachowującej wewnętrzną spoistość artystyczną – jest nadal niewystarczająco rozpoznana wśród historyków sztuki i fotografii. Grupa jako całość stanowiła zjawisko wyraziste artystycznie i wewnętrznie silnie zintegrowane. Występowały w niej liczne cechy wspólne zarówno zjawiskom obecnym w fotografii z lat 60., jak i w sztuce polskiej oraz światowej. W przypadku wielu działań artystycznych członkowie Zero-61 wykazywali się nowatorskim spojrzeniem na twórczość fotograficzną i zasługują na miano prekursorów wykraczających poza obowiązujące kanony. Twórczość osób zrzeszonych w Zero-61 od początku charakteryzowało przełamywanie barier gatunków artystycznych i konwencji, a znaczenie ich dorobku wykracza poza problematykę ściśle związaną z fotografią.
Grupa założona została przez studentów Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu w październiku 1961 r. Należeli do niej wówczas: Roman Chomicz, Czesław Kuchta, Lucjan Oczkowski, Józef Robakowski, Jerzy Wardak, Wiesław Wojczulanis. W ciągu ośmiu lat istnienia skład ulegał zmianom. Najdłużej – bo od momentu założenia aż do rozwiązania grupy – a zarazem najbardziej prężnie, działali w niej Kuchta, Robakowski i Wardak, później dołączył Różycki, a w ostatnim okresie istnienia Zero-61 Bruszewski, Kokot i Mikołajczyk. Ta siódemka stanowiła trzon grupy. Ich aktywność charakteryzowała silna determinacja do kwestionowania fotograficznych rozwiązań formalnych, a prezentacja prac wspomnianych artystów jest zasadniczą częścią ekspozycji.
Główną formą wypowiedzi osób zrzeszonych w Zero 61 był obraz fotograficzny, którym posługiwały się w sposób przekraczający granice tradycyjnie rozumianej fotografii, m.in. dążąc do wynalezienia nowych technik, podejmując próby związane ze zmianami parametrów procesów fotograficznych oraz posługując się fotomontażem. „Zerowcy” tworzyli również dzieła typu objets trouvés, zawierające m.in. cudze fotografie znalezione, a także asamblaże, environmenty oraz instalacje. Najbardziej radykalny przykład tego rodzaju twórczości stanowiła kończąca działalność grupy wystawa w Starej Kuźni w Toruniu z 1969 r., która była swoistą wystawą-instalacją (jedną z pierwszych tego typu w Polsce), gdzie fotografia stała się tylko jednym z elementów, obok foto-przedmiotów, asamblaży oraz działań efemerycznych prezentowanych w trakcie jej otwarcia. Filmowa i fotograficzna dokumentacja legendarnej wystawy-instalacji jest częścią ekspozycji w Muzeum Sztuki w Łodzi. Zainteresowania części członków grupy dotyczyły również filmu jako środka poszerzającego możliwości poszukiwań wizualnych.
„Zerowcy” nie dokumentowali szarej codzienności PRL. Przeciwnie – sztuka była potrzebą ucieczki, zamanifestowania wolności przejawiającej się w twórczości artystycznej. Brak „bieżącej treści” w pracach młodych autorów ukazywał ich postawę wobec rzeczywistości lat sześćdziesiątych. Zakładając grupę, jej członkowie postanowili realizować swoje plany twórcze, nie zważając zarówno na sytuację polityczną (reakcja gomułkowska lat sześćdziesiątych po okresie odwilży roku 1956), jak i zastaną sytuację artystyczną. To pragnienie rozpoczęcia „od zera” sygnalizuje nazwa grupy.
Szczególna postawa wobec fotografii jako medium włączała twórczość omawianych artystów w podobne, transgresyjne poszukiwania widoczne w ówczesnej sztuce. Eksperymenty poszerzające możliwości kreacyjne fotografii, odnoszące się do jego jakości formalnych, do właściwości komunikacyjnych czy do czysto fizycznych cech materialnych dzieła zapowiadały te tendencje w sztuce mediów w Polsce, które ujawniły się z całą mocą w latach siedemdziesiątych medialnymi poszukiwaniami w kręgu konceptualizmu. Istotny w tym udział mieli czterej członkowie grupy Zero-61 kontynuujący twórczość medialną w grupie Warsztat Formy Filmowej, której współzałożycielami byli w roku 1970.
Dorobek artystyczny członków Zero-61, pomimo działania na marginesie oficjalnego życia fotograficznego, jest równie bogaty, co zróżnicowany. Wystawa prezentuje wybór łącznie ponad sześćdziesięciu dzieł Wojciecha Bruszewskiego, Michała Kokota, Czesława Kuchty, Antoniego Mikołajczyka, Lucjana Oczkowskiego, Józefa Robakowskiego, Andrzeja Różyckiego, Jana Siennika, Jerzego Wardaka, Wiesława Wojczulanisa i Janusza Żernickiego. Oprócz fotografii i foto-przedmiotów, można zobaczyć także wydawnictwa własne „Zerowców” stanowiące część prezentacji multimedialnej, która znajduje się na ekspozycji. Projektowi wystawienniczemu towarzyszy wydanie pierwszej monografii poświęconej grupie.
Grupa Zero-61
Kurator: Lech Lechowicz
Koordynator: Rafał Kupiński
Od 7 października 2016 roku do 8 stycznia 2017
Wernisaż 7 października 2016 roku, godz. 18.00
Muzeum Sztuki ms¹ w Łodzi
