Nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego ukazała się nieznana szerzej w Polsce książka Antala Szerba Podróżny i światło księżyca, należąca do kanonu XX-wiecznej literatury węgierskiej.
Podróżny i światło księżyca to najważniejsza i najbardziej osobista powieść Antala Szerba. Pierwsze polskie wydanie z 1972 roku zostało niemal niezauważone. Od lat 90. ubiegłego wieku tytuł ten zdążył zyskać status kultowego, więc po prawie półwieczu wydawnictwo ponownie przedstawia książkę polskiemu czytelnikowi.
Na ogromną popularność tytułu (najpierw na Węgrzech, potem na świecie) złożyły się łatwy język i wciągająca od pierwszych stron narracja, pod którymi jednak skrywają się częste w literaturze lat 30. XX wieku, typowe dla niepewności egzystencjalnej mity, obrazy i historie. Powieść ma nawet pewne cechy literatury postmodernistycznej, jest wiwisekcyjna i pełna cytatów. Mimo wielu modernistycznych wątków Podróżny to powieść uniwersalna i w swej tematyce na wskroś współczesna.
Mihály, główny bohater, wyjeżdża w podróż poślubną do Włoch, która wskutek pewnego nieoczekiwanego spotkania i splotu przypadkowych wydarzeń staje się podróżą we własną przeszłość i w głąb siebie, do zarzuconych pragnień. Część przypominająca przyjaźń bohatera przed kilkunastu laty z rodzeństwem Ulpiusów jest kluczowa dla całej powieści, wyznacza tematykę rozwijaną później w narracji o włoskiej podróży. Tamás i Éva ostentacyjnie ignorują świat zewnętrzny – szkołę, konieczność posiadania pieniędzy na podstawowe utrzymanie się, konwenanse, role społeczne, moralność, wreszcie I wojnę światową. Swoje życie zadziwiająco konsekwentnie zamieniają w sztukę i teatr. Są w tym na tyle nieustępliwi i bezkompromisowi, że nawet trudno powiedzieć, że wierzą, że ograniczenia dorosłego wieku są fikcją, raczej ich nie dostrzegają. Moment wejścia w dorosłość jednak przychodzi i bezlitośnie obnaża złudę wykreowanego przez nich świata.
Książka Szerba to nie tylko opowieść o tęsknocie za jednocześnie drapieżną i subtelną pierwszą przyjaźnią i pierwszą miłością, za młodzieńczym buntem przeciw „despotyzmowi faktów”, bezkompromisowością, za życiem sztuką, sprzeciwem wobec społecznym rolom. Podróżny to przede wszystkim książka o dojrzałości – o jej ciężarze i cenie niedojrzałości.
Antal Szerb – Podróżny i światło księżyca
Premiera: 2017
Państwowy Instytut Wydawniczy
–
