Wystawa PAS DE DEUX – w wiedeńskiej König Galerie od 22 listopada 2018 roku – zestawia ze sobą prace dwóch polskich artystek: Natalii Załuskiej oraz Magdaleny Więcek. To połączenie nie jest przypadkowe, wynika bowiem nie tylko z miejsca pochodzenia obu abstrakcjonistek, ale także ze wspólnoty zainteresowań i kulturowych kontekstów.
Zestawienie prac obu artystek wynika też z zainteresowania młodej Załuskiej estetyką neoawangardowej sztuki lat 50. i 60. Zmarła w 2008 roku Magdalena Więcek zaliczana jest do jednych z najważniejszych postaci w powojennej historii polskiej rzeźby, a jej twórczość rezonowała także poza granice kraju. Już w 1963 roku została zaproszona do wzięcia udziału w legendarnym sympozjum Karla Prantla. Monumentalną pracę, która wtedy powstała, można do dziś oglądać w kamieniołomie w St. Margarethen w Burgenland w Austrii.
Na wystawie w Wiedniu można zobaczyć wielkoformatowe prace Więcek wykonane sprayem na papierze. Odzwierciedlają one fascynację artystki, urodzonej w 1924 roku w Katowicach, formą, kolorami oraz estetyką epoki industrialnej. Zobrazowana została ona za pomocą prostych struktur geometrycznych, które artystka niekiedy deformowała dokonując drobnych przemieszczeń czy przesunięć. Prace utrzymane są w rdzawobrązowej oraz stalowoszarej barwie, która ma przypominać zardzewiały metal lub elementy maszyn wystawionych na działanie deszczu i wiatru.
Inne prace Więcek to abstrakcyjne kompozycje obrazujące czerwone linie zderzone z okrągłymi formami, umieszczone na czarnym tle. Przywodzą one na myśl z jednej strony świat w skali mikro – biologiczne organizmy, a z drugiej – nieskończony ogrom kosmosu wraz z pięknem tańczących planet. Są one równie sugestywne, jak niebieskie linie Edwarda Krasińskiego, rówieśnika Więcek, który także jest inspiracją dla twórczości Natalii Załuskiej.
Na początku swojej kariery Magdalena Więcek zmagała się z dyktaturą realizmu socjalistycznego, który był obowiązującym stylem ery stalinowskiej. Udało jej się jednak wyemancypować i znaleźć własny wizualny język, w dużej mierze uformowany spotkaniem z amerykańskim minimalizmem (legendarną wystawą Primary Structures z 1966 roku) oraz tamtejszą abstrakcją geometryczną.
Natalia Załuska przyjmuje tę samą lekcję sztuki abstrakcyjnej, co niegdyś Magdalena Więcek, ale zmienia ją dostosowując do własnych koncepcji estetycznych mieszczących się w przestrzeni post-heroicznej. Jej ingerencja w twórczy sposób reinterpretuje dziedzictwo powojennych rewolucjonistów. Na płótnach Załuskiej często spotyka się nieregularności, cięcia, skaryfikacje i zadrapania, które zakłócają symetrię doskonale wykonanej geometrii oraz przełamują iluzję sztuki i jej nienaruszonego piękna formy. Intuicyjna wrażliwość Załuskiej, z jaką spogląda na ludzi i przedmioty rozwija narracje, które podejmowała Magdalena Więcek w swoich zwięzłych rzeźbach wykonywanych w zupełnie innych realiach społeczno-politycznych. Artystki łączy także poszukiwanie równowagi pomiędzy nonszalancją a kontrolą. Ta równowaga jest nieustanie renegocjowana i znajduje się gdzieś pomiędzy estetyczną symetrią, a gwałtownością i paradoksalnością zaburzeń. Zdanie napisane o twórczości Natalii Załuskiej przez Adama Budaka doskonale pasuje też do prac Magdaleny Więcek: „Artystka aktywuje powierzchnie i tworzy zmysłowy polilog między warstwami swoich prac”. Wspomniany polilog występuje nie tylko w obrębie dzieł malarskich, ale z biegiem czasu i przestrzeni pozwala heroicznej awangardzie zderzyć się ekscytującą postawą anything goes współczesnych twórców.
Tekst: Thomas Miessgang (tłumaczenie: Michalina Sablik)
PAS DE DEUX Magdalena Więcek & Natalia Załuska
od 22 listopada 2018 roku do 12 stycznia 2019 roku
Christine König Galerie w Wiedniu
