26 stycznia w Operze Bałtyckiej w Gdańsku odbędzie się premiera oper Skrzypce Rotszylda oraz Gracze. Pierwsza z oper została wyreżyserowana przez Marka Weissa zaś druga przez Andrzeja Chyrę.
Oba dzieła łączy tytuł kompozytora – Dymitr Szostakowicz, choć powstanie dzieł jest nieco bardziej skomplikowane. Pierwsze z nich, pozostawione niedokończone, ukończył polski kompozytor Krzysztof Meyer. Drugie to jedyne dzieło operowe autorstwa ucznia Szostakowicza, Benjamina Fleischmanna.
Libretto Graczy oparte jest na dramacie Gogola, a Skrzypiec Rotszylda na podstawie opowiadania Czechowa. Skrzypce Rotszylda wyreżyseruje Marek Weiss, dyrektor naczelny i artystyczny Opery Bałtyckiej w Gdańsku. Za stronę muzyczną odpowiada Michał Klauza, a scenografię Magdalena Maciejewska. Drugą część wieczoru Gracze reżyseruje Andrzej Chyra. Jest to jego debiut jako reżysera operowego.
Dymitr Szostakowicz wielokrotnie namawiał swojego ucznia Fleischmanna, którego uważał za geniusza muzycznego, żeby ten napisał jakieś większe, ambitne dzieło. Młody kompozytor wybrał sobie wreszcie libretto na podstawie opowiadania Czechowa o stolarzu z małego miasteczka, który uważał, że śmierć jest świetnym interesem, bo każdy wtedy potrzebuje trumny. Ale kiedy umiera jego żona, której trumnę musi zrobić za darmo, odkrywa nagle, że śmierć może też być związana ze stratą a nie z zyskiem. Uświadamia sobie przy tym, że był dla żony okropny i przez wiele lat w ogóle nie interesował się towarzyszką swego życia. Umierająca Marfa przypomina mu, że mieli kiedyś małą córeczkę, która umarła.
Śmierć ujawnia stolarzowi swoje prawdziwe oblicze wrogiej wobec ludzi i świata potęgi. To odkrycie uruchamia w głowie pijaka proces myślowy, który doprowadza go do moralnej odnowy i odzyskania ludzkiej godności. Stolarz w dodatku dysponuje talentem muzycznym, dzięki któremu gra na skrzypcach z żydowską orkiestrą klezmerską obsługującą lokalne uroczystości. Męczy się z tym niepojętym darem i upodobaniem do muzyki, bo jest agresywnym antysemitą i gardzi swoimi kolegami z orkiestry. Przemiana moralna w człowieka sprawia również i to, że potępiając swoje dotychczasowe życie i upodobanie do awanturniczej destrukcji, zmienia swój stosunek do skrzypka Rotszylda, którym pomiatał i znęcał się nad nim. Pragnąc uzyskać jego wybaczenie i wynagrodzić krzywdy ofiarowuje mu swoje skrzypce.
Utwór jest jednym wielkim monologiem pijaka, napisanym na basowy głos według najlepszych rosyjskich reguł, których mistrzem był Modest Musorgski. Tę ogromną, trudną wokalnie i aktorsko partię wykonuje Piotr Nowacki. Scenografem jest wybitna artystka znana ze współpracy z Grzegorzem Jarzyną i jego Teatrem TR Warszawa Magdalena Maciejewska. W spektaklu weźmie także udział Bałtycki Teatr Tańca z choreografią Izadory Weiss.
Skrzypce Rotszylda reż. Marek Weiss/ Gracze reż. Andrzej Chyra
premiera 26 stycznia 2013 roku
Opera Bałtycka w Gdańsku
